Yaklaşık üç bin yıl geçti; birçok istila, savaş ve yağma bu büyük toprakları harap etti… ve yine de bu Kapı hâlâ ayakta. Şimdi her zamankinden daha sağlam.
Tüm milletlerin kalıcı kapısı
MÖ 5. yüzyılda I. Xerxes tarafından inşa edilen Persepolis’teki “Tüm Milletlerin Kapısı” , misafirperverliğiyle ünlü bir krallığa hoş geldiniz demek için bir eşik görevi görüyordu; imparatorluğun her köşesinden gelen heyetlerin geçebileceği bir kapıydı. Bir duvar değildi. Bir açıklıktı. Devasa kapılar, kötülüğü uzaklaştırmak ve başkentte bir araya gelen çok etnikli imparatorluğun birliğini korumak amacıyla, sakallı insan başlı mitolojik kanatlı boğalar olan lamassular tarafından korunuyordu.
Büyük İran, Yunanlılar, Moğollar ve Araplar tarafından fethedilmiş olsa da, hiçbir zaman resmen sömürgeleştirilmemiştir. Bunun yerine, işgalciler kültürel olarak “Persleştirilmiştir”. Hanedanlıkları kalıcı olmamıştır, ancak Pers kültürüyle yarattıkları sentez bugün İran’da yerleşik kalmıştır. Tarihte ünlü bir özdeyiş vardır: “Persler her zaman fatihlerini fetheder.”
Yaklaşık üç bin yıl geçti; birçok istila, savaş ve yağma bu büyük toprakları harap etti… ve yine de bu Kapı hâlâ ayakta. Şimdi her zamankinden daha sağlam.
Kapı hem bir davet hem de bir caydırıcıdır. Sömürgeleştirilmeyecek bir halkın kararlılığını, ancak egemen olmak isteyenlere de kapılarını açmaya hazır olduklarını ifade eder.
Öncesindeki sessizlik
Nisan ayında Amerikalılar tarafından ihlal edilen ateşkesin, ardından Temmuz ayında imzalanan ancak Trump tarafından alaya alınan mutabakat zaptının ve sonrasında yaşanan boğucu aktif çatışmasızlık döneminin üzerinden zaman geçti. Ancak Barbarlık Ekseni’nin İran’a karşı yürüttüğü savaş devam ediyor; sadece şu an için bastırılmış durumda.
Dünyanın geri kalanı, bir belirsizlik ve endişe hali içinde, nihai hesaplaşmayı bekleyerek bir bekleme odasında oturuyor. Dünyanın ticaretinin büyük bir kısmı İran’ın kaderine bağlı olmakla kalmıyor; dünyanın gelecekteki gidişatı ve değerleri de ona bağlı.
Çünkü bu savaş sadece güç, jeopolitik ve ekonomiyle ilgili değil, egemenliğin doğasıyla, ulusların kendi şartlarında var olma hakkına sahip olup olmadığıyla ilgili.
İran İslam Cumhuriyeti, tüm karmaşıklığına rağmen, bu mücadelenin ön saflarında yer almıştır. Bunun nedeni kusursuz, özverili bir güç olması değil, sadece dışarıdan değil, içeriden de sömürgeleştirilmeyi reddetmesidir. İran sadece kaynakları ve sınırları için değil, ruhu için de savaşıyor.
Bu açıdan bakıldığında, bu bir medeniyet savaşıdır. Burada uğruna savaşılan “ruh”, bireysel zenginleşme, maddi kazanç, güç ve üstünlüğün ötesinde çok daha kutsal bir amacı olduğuna inanan bir ruhtur.
Siyasi bilincin kökenleri
Diğer toplumlardan farklı olarak, İran İslam Cumhuriyeti vatandaşlarının büyük çoğunluğu siyasi bilince ve ülkelerinde ve dünyanın büyük bir bölümünde olup bitenler konusunda keskin bir farkındalığa sahiptir.
Bu bilinç, İran’ın tarihine derinden kök salmıştır; 1891’de bu tarih, halkın kraliyet mutlakiyetçiliğine ve İngilizlerin İran’ın kaynaklarını (önce tütün, sonra petrol) ele geçirerek yabancı ekonomik egemenliğine yol açma girişimlerine karşı kolektif eylemiyle şekillenmiştir.
Bu kolektif eylem sayesinde bir tohum ekildi: Halkın birleştiğinde iktidarı hesap verebilir hale getirebileceği fikri. 1979’a gelindiğinde, bu birikmiş tarih – Anayasa Devrimi’nin (1905-1911) hatırası, Musadıg’ı deviren 1953 darbesinin travması, otoriter yönetim ve yabancı egemenliği deneyimi – kaynama noktasına ulaştı. Bunu izleyen devrim, eşi benzeri görülmemiş ölçekte kitlesel halk katılımıyla damgasını vurdu. Her sınıftan milyonlarca insan, Pehlevi rejiminin devrilmesini talep etmek için gösterilere ve toplantılara katıldı.
Ortaya çıkan şey, “halk” ve “hükümet” arasındaki çizginin pasif bir boyun eğme değil, aktif, çoğu zaman tartışmalı bir katılım çizgisi olduğu bir siyasi kültürdü. Ve bu zaten yüzyıllardır oluşmakta olan bir süreç olsa da, Devrimle birlikte kristalleşti…
Kendini ihraç eden devrim
Ayetullah Ruhullah Humeyni, devrimin dini biçimini değil, evrensel özünü, bilincini diğer ülkelere ihraç etmesini umuyordu. Aslında bu, bir ilkenin yansıması olarak tasarlanmıştı: ezilenler ezenleri devirebilir ve egemenlik imparatorluğa değil, halka aittir.
Aynı zamanda şunları da belirtti: “Devrim, başka bir yere taşınabilecek veya başka bir ülkeye ihraç edilebilecek bir kargo değildir. Eğer bir devrim doğru ve mantıklıysa ve uluslar için çekiciyse, kendini ihraç eder; kimsenin onu ihraç etmesine gerek kalmaz.”
Devrimin ihracı, Anayasa’nın 154. maddesinde askeri müdahale veya ideolojik dayatma olarak değil, “ezilenlere (mustazafân) destek ve kurtuluş hareketlerinin güçlendirilmesi” olarak tanımlanmış, aynı zamanda diğer ulusların iç işlerine karışmama açıkça vurgulanmıştır.
Fidel Castro, Nisan 1979’da devrimin zaferi nedeniyle Humeyni’ye gönderdiği tebrik mesajında, “Bu günü sadece Küba halkı değil, dünyanın tüm devrimcileri kutluyor” demişti. Humeyni de minnetle karşılık verdi ve iki devrim, farklı ideolojilerini aşan ortak bir anti-emperyalist özü birbirlerinde tanıdı; sömürgeleştirilmeyi reddeden iki ulus, birbirlerinde aynı reddi gördü.
Devrimin özü, dini ve mezhepsel ayrılıkları aştığı için nihayetinde evrenseldir. 1979’da Küba heyeti Kum’a geldiğinde, Humeyni insan doğasından ( fitrat -ı ensaniyat ) bahsetmişti: “Bu hareket, insani bir hareket ve insanlık için olduğu için, insan doğasını koruyan tüm insanlar onu desteklemelidir.”
Batı hegemonyasına karşı direnişi ve kendi kaderini tayin etme ve bağımsızlık mesajıyla Devrim, sömürgeci ve yeni sömürgeci baskıya karşı mücadele eden Afrika uluslarında da yankı buldu. Sahel İttifakı, İran’ın uluslararası baskıya karşı sürdürdüğü direnişten ve kendi kendine yeterlilik ve stratejik ortaklık kavramlarından ilham aldı. Tanzanya’nın eski cumhurbaşkanı Ali Hasan Mwinyi, devrimi “güçlerini Afrika’nın sömürgecilikten kurtuluş mücadelesine ve aynı zamanda küresel baskı ve sömürüye karşı mücadeleye adamış” olarak tanımladı.
Bu açıdan bakıldığında, Ayetullah Humeyni’nin tanımladığı şey sadece ulusal bir devrim değil, küresel bir direniş ekseninin taslağıydı; ezilenlerin hiçbir sınırda durmayacak bir dayanışmasıydı. Bu taslak hiçbir zaman tamamlanmadı. Hâlâ çizilmeye devam ediyor.
Egemen halklardan oluşan küresel bir mozaik yolunda
Orijinal Direniş Ekseni, Ayetullah Humeyni’nin ezilenlerin dayanışması kavramından doğmuştur: Batı Asya’da -Lübnan, Filistin, Yemen, Irak ve Suriye’de- sömürgeci yayılmacılığa ve bölgedeki Siyonist ve Batılı emperyalist güçlerin savaş suçlarına karşı koymak için bir araya gelen anti-emperyalist hareketler ve partilerin gayri resmi bir koalisyonu.
Ancak sömürgeci baskı ve savaş suçları yalnızca Batı Asya ile sınırlı kalmayıp, Batı dışı tüm dünyayı etkiliyor. Ve şimdi çaresiz bir hegemon, gezegeni bir uçuruma doğru sürüklüyor. İran’dan bu savaşı tek başına yürütmesini isteyemeyiz.
Eğer Devrimin özü, bağımsızlık, kendi kendine yeterlilik ve onur arayan bir dünya çoğunluğuna ulaşmaksa, Mihver Devletleri küresel olmalıdır. Ancak bu süreçte bir imparatorluğa dönüşmemelidir. Bir imparatorluk dünyayı birleştirmeyi amaçlar. Küresel bir Mihver Devletleri ise dünyanın çok çeşitli olmasına izin vermeli ve bu çeşitliliği korumasına yardımcı olmalıdır. Başka bir deyişle, bir blok değil, bir mozaik olmalıdır: birbirine karışmayan, kendi ihtiyaçlarına göre hareket eden, ancak dünya çapındaki mustazaflara ortak bir bağlılığı paylaşan farklı mozaik parçaları.
Böyle bir dünyanın bir kapıya ihtiyacı var, o mozağe açık duran bir kapıya. Belki de küresel barış ve güvenliği gerçekten teşvik edebilecek yeni ve daha adil bir Birleşmiş Milletler’e açılan bir kapıya.
Kapıdaki insanlar
Kapının ayakta kalmasını sağlayanlar kimler?
Bu sadece ordu, güvenlik güçleri veya hükümet idaresi değil. Vatandaşların kendileri. Küçük bir Avrupa-Atlantikçi fraksiyon hariç –ki bunlar her zaman kendi ülkelerinden ziyade imparatorluğa yönelmişlerdir– bu halk sömürgeleştirilmeyi, aşağılanmayı, onurlarının gasp edilmesini reddediyor… Ve bu konuda, harekete geçme sorumluluklarının farkındalar.
Vatandaşların her gece hükümetlerine dilekçe vermek için değil, onu onaylamak için toplandığı başka neresi var? Ve bir liderin kendini halkın “mütevazı bir hizmetkarı” olarak tanımladığı başka neresi var?
Yaklaşık 250 gecedir İranlılar, ülkelerine karşı yapılan saldırılara karşı Devrim Lideri ve Silahlı Kuvvetlere desteklerini dile getirmek için sokaklara döküldüler. Son gecelerde ise, Ayetullah Seyyid Mücteba Hameney’in İran’ın düşmanlarına karşı kendini savunmasında coğrafi olarak kısıtlanmayacağını öngören yeni direktifinden duydukları sevinci dile getirdiler; bu, uzun zamandır talep ettikleri bir şeydi.
Tahran sokaklarında insanlar Profesör Seyid Muhammed Marandi’ye şu soruları yöneltiyor: “Neden nükleer silahımız yok?” “Neden savaşı kendimiz başlatmıyoruz? Neden onların saldırmasını bekliyoruz?” Bu sorular retorik değil. Bu, bu çileye son vermek için hiçbir bedelin çok yüksek olmadığına karar vermiş bir halkın sesi.
Sokakların, kendi kendini yönetme hakkını savunmak için meşru ve alışılmış bir alan olarak kendini gösterdiği bu geceki toplanmalar, artık insanların günlük yaşamlarının bir parçası haline geldi ve zafer elde edilene kadar da sona ermeyecek… ” 250 yıl sürse bile sokaklarda kalacaklar. “
Bu vatandaşlar sadece haklarını ve ülkelerinin korunmasını talep etmekle kalmıyor, aynı zamanda aktif olarak ülkelerinin savunmasına da katılıyorlar. 31 milyondan fazla sivil, ülke çapındaki halk savunma girişimi olan “ Jânam fadâye Iran” (“Hayatım İran İçin”) kampanyasına kaydoldu. Yurtdışında yaşayan bazı kişiler bile katılmak isteyerek, yurt dışından nasıl kayıt olabileceklerini soruyorlar.
Bunlar 50 yıldır tehdit edilen ve yılmayan insanlar.
4 Kasım’da, İran’da küresel kibire karşı mücadele ulusal günü münasebetiyle kitlesel gösteriler düzenlendi. Kalabalıkların dünyaya gönderdiği mesaj tek bir cümleydi: “Direniş bir tercih değil, manevi, ahlaki ve insani bir görevdir.”
Bu Kapı; egemenliğin yukarıdan bahşedilen bir lütuf değil, bir ahit —eşikte baş eğilerek verilen bir söz— olduğunu kavrayanlar tarafından savunulacaktır…
“Sevginin eşiğine başını koymak, göğe doğru coşku dolu bir haykırışla başını kaldırmaktır.” Hafız Şirazi (1325-1390)
Nora Hoppe
Al Mayadeen




