Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) devlet başkanları, ortak bildiride ABD-İsrail’in İran’a karşı yürüttüğü saldırgan savaşı kınayarak, bu eylemlerin uluslararası barışa ciddi bir tehdit oluşturduğu konusunda uyardılar.
Bişkek Deklarasyonu, üye devletlerin “İran İslam Cumhuriyeti topraklarına yönelik, çok sayıda sivilin ölümüne ve ülke ekonomisine önemli zararlara yol açan askeri saldırıları kınayan tutumunu” teyit etti.
Açıklamada, “Bu tür eylemler uluslararası hukukun ve BM Şartı’nın ilke ve normlarını ihlal etmekte ve uluslararası barış, güvenlik ve istikrar için ciddi riskler oluşturmaktadır” denildi.
Kırgızistan’ın başkentinde düzenlenen zirve, bölgesel bloğun 25. yıldönümünü kutladı ve Batı’nın egemen olduğu küresel kurumlara karşı güçlü bir denge unsuru olarak artan etkisinin bir göstergesi oldu.
Bu etkinlik, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ve İran Devlet Başkanı’nın yanı sıra Hindistan, Pakistan ve Türkiye’nin liderleri de dahil olmak üzere Avrasya’nın dört bir yanından liderleri bir araya getirdi.
Ekonomik cephede ise Bişkek Deklarasyonu, uluslararası finansal mimarinin reformu için koordineli bir çabayı ortaya koydu.
Üye devletler, küresel ekonomide tek taraflı zorlayıcı önlemlerin kullanılmasını resmen kınadı; bu, Batı yaptırımlarının yaygın kullanımına doğrudan bir göndermeydi. Ayrıca, geleneksel rezerv para birimlerine olan bağımlılığı azaltan daha adil ve çok kutuplu bir finansal sistemi savundular.
Küresel güvenlik çerçevelerine değinen belge, ülkelerin jeopolitik kazanç için terörist ve aşırılıkçı örgütleri istismar etmemesi gerektiğini vurgulayarak, uluslararası terörle mücadele çabalarında çifte standartlara son verilmesi çağrısında bulundu.
Bildiri ayrıca örgütün stratejik duruşunu açıkça ortaya koyarak, Şanghay İşbirliği Örgütü’nün askeri veya siyasi bir blok olmadığını ve herhangi bir üçüncü taraf devlete veya uluslararası kuruluşa karşı yönlendirilmediğini vurguladı.
İmzalanan anlaşma, ortaya çıkan güvenlik alanlarına ve tarihsel anlatılara da değindi. Üye devletler, uzayın silahlardan arındırılmasının gerekliliğini yeniden teyit ederek, uluslararası toplumu uzayda bir silahlanma yarışını önlemek için yasal olarak bağlayıcı bir anlaşmayı sonuçlandırmaya çağırdı.
Ayrıca liderler, İkinci Dünya Savaşı’nın tarihsel hafızasını korumaya ve sonuçlarının tahrif edilmesine aktif olarak karşı koymaya yönelik kararlılık sözü verdiler.
Toplantı, Ukrayna çatışmasının üzerinden dört buçuk yıl ve İran’a karşı devam eden savaşın üzerinden altı ay geçmişken, yoğun jeopolitik gerilimlerin yaşandığı bir ortamda gerçekleşti.
Tören sırasında, düzenleme komitesi, Bişkek Deklarasyonu’nun yanı sıra üye devletlerin 27 ek stratejik belge imzaladığını duyurdu.
Bunların başında, Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) üye devletlerinin güvenliğine yönelik zorluklar ve tehditlerle mücadele için Evrensel Merkez’in kurulmasına ilişkin düzenlemeler ve blok genelinde limanların ve lojistik merkezlerinin geliştirilmesi için kapsamlı bir 2026-2030 eylem planı geliyordu.
Putin, Şanghay İşbirliği Örgütü’nün küresel önemini vurguladı
Zirvede yaptığı konuşmada Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Şanghay İşbirliği Örgütü’nün (ŞİÖ) muazzam ölçeğini ve stratejik önemini vurgulayarak, örgütün küçük bir bölgesel gruptan dünyanın en büyük bölgesel örgütüne dönüştüğünü belirtti.
Putin, “Üye ülkeleri dünya nüfusunun neredeyse yarısını ve küresel GSYİH’nin yaklaşık üçte birini oluşturuyor,” diyerek bloğun “güçlü entelektüel ve teknolojik potansiyeline”, geniş doğal kaynaklarına ve kritik lojistik yollarına dikkat çekti.
Ayrıca, Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) ülkelerinin ticareti ulusal para birimleriyle yapma eğiliminin giderek arttığına dikkat çekti; bu durum, ABD dolarının uluslararası ticaretteki hakimiyetini önemli ölçüde zayıflatıyor ve üye devletleri Batı yaptırımlarından koruyor.
Putin, “silahlı çatışmaya yol açan her türlü provokasyonun” ortadan kaldırılması için her türlü çabanın gösterilmesi gerektiğini vurgulayarak, Avrasya kıtasında barış ve istikrarın korunması için üye devletler arasında artırılmış işbirliğinin şart olduğunu belirtti.
Zirve görüşmeleri sırasında Putin, Moskova ve Pekin arasındaki stratejik ortaklığı daha da güçlendirmek amacıyla Çinli mevkidaşıyla bir araya geldi.
