İran, ABD’nin ikincil yaptırımlarına tabi olan Pakistan’a uzanan kara yolu koridorlarıyla sınırlı kalmayıp, büyük ölçüde çeşitlendirme yoluna gidiyor.
Piyasalarda olası bir ABD-İran anlaşmasının fiyatlandırılmasından sadece birkaç saat sonra, CENTCOM İran’ın Keşm adasına “sınırlı ve savunma amaçlı” bir saldırı düzenledi. Keşm, Bender Abbas’tan sadece 20 km uzaklıkta ve İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kontrolünün kilit noktası konumunda.
Bu resmi olarak savunma amaçlı olabilir; ancak gerçek şu ki , Katar Tahran’da “arabuluculuk” yaparken CENTCOM İran’ın içinde (italikler bana ait) savaşıyor.
Keşm’e yapılan saldırı, İran’ın bir ABD savaş uçağına ateş açmasına bir yanıt olabilir. Ancak asıl önemli nokta, İran Devrim Muhafızları Donanması’nın düşürdüğünü açıkladığı şey: Keşm’in güneyinde iki adet MQM-170 keşif insansız hava aracı – Hürmüz Boğazı’nın doğu tarafında bir adet MQ-9 insansız hava aracı hariç (İran son birkaç ayda 55 adet MQ-9’u imha etmişti).
Tahran kaynakları, CENTCOM’un İran’ın tepkisini kışkırtmak ve böylece taktik hava savunma sistemlerinin konumunu ortaya çıkarmak amacıyla MQM-170 keşif dronlarını yem olarak kullandığını doğruluyor. Bu durum haftalardır devam ediyor. CENTCOM’un gerekçesi: Hürmüz Boğazı’nda yasa dışı seyreden gemilere yönelik saldırılara karşı koymak.
En büyük tehlike: Baş sosyopat yönetim aynı anda hem müzakere ediyor hem de ateş açıyor. Hepimiz bıçak sırtındayız. Tahran, Keşm grevini bir uyarıdan ziyade büyük bir saldırı kampanyasının başlangıcı olarak algılayabilir.
Keşm’e yapılan saldırı, JD Vance’in “bazı ilerlemelerden” bahsettiği ve Trump’ın ara seçimlerden sonra saldırılara yeniden başlamayacağını yüksek sesle dile getirdiği gün gerçekleşti. Tam kapsamlı bir ABD-İsrail ortak kampanyası için gerekli mekanizma kurulmuş durumda; sadece karar henüz verilmedi.
Kısaca özetleyelim: Amiral Cooper, geçen hafta Perşembe günü Trump’a saldırı seçenekleri hakkında bilgi verdi; bu bilgilendirmede hem palyaço kılıklı Sonsuz Savaşlar Bakanı Hegseth hem de Genelkurmay Başkanı Dan “Razin” Caine hazır bulundu. Körfez petrol şeyhlerine, saldırıların ara seçimlerden hemen sonra gelebileceği söylendi.
Bu arada Tahran, savaşa tamamen hazır bir şekilde müzakerelere devam ediyor. Dışişleri Bakanı Arakçi, aralıksız dolaylı görüşmeleri “son derece yoğun” olarak nitelendirdi. İran Genelkurmay Başkanı önleyici bir saldırı olasılığını gündeme getirirken, İran Parlamentosu’nda NPT’den çekilmeye ilişkin en az on öneri görüşülüyor.
İran’ın Hürmüz Boğazı şartları karşılanmadıkça müzakereler tam olarak yeniden başlamayacak. Rızai, Vance’in mektubuna resmi olarak yanıt vermedi, ancak şimdi ABD’nin “üslubunun tamamen değiştiğini” söylüyor.
İran’ın Eylül ayındaki planı, Hürmüz Boğazı’nın altıncı günde yeniden açılmasını öngörüyordu; İran şimdi iki gün teklif ediyor ve Arakçi, Katar’ın beş gün önerdiğini söyledi. Katar’ın çerçevesi, deniz ablukasının kaldırılması karşılığında Hürmüz Boğazı’na yönelik saldırıların durdurulmasını öngörüyor.
Ve İran elbette geçiş ücreti uygulamasını sürdürüyor: Yeni kurulan Basra Körfezi Boğazları Otoritesi (PGSA), riyal cinsinden geçiş ücreti alıyor ve kurallara uymayan gemilerin listesini tutuyor.
Gerçekte karada – aslında denizlerde – durum şu ki, Tahran kapatma politikasını bir izin sistemine dönüştürdü ve bu tür bir nüfuzdan vazgeçmeye hiç niyetli değil.
Çin ön plana çıkıyor
Pakistan müzakere kanalında yeniden ön plana çıkmış gibi görünüyor. Arakçi, hem Katar hem de Pakistan kanallarının “son derece aktif” olduğunu yeniden teyit etti.
En büyük fark, Tahran’ın artık geçen Haziran ayında imzalanan ve sürekli olarak başarısızlıkla sonuçlanan Mutabakat Zaptı’nın (MoU) arabulucusu olan Pakistan’dan, riskler de dahil olmak üzere, kendi davasını üstlenmesini istemesidir.
Ve buna paralel olarak, işin içine biraz daha renk katmak gerekirse, Pekin nihayet açıklamalar yapmaktan ve gölgede çalışmaktan aktif mekik diplomasisine geçiyor. Çinli özel bir temsilci bu ayın sonlarında İran, Umman ve Suudi Arabistan’ı ziyaret edecek. Dolayısıyla Çin, ilk kez Umman rotası görüşmelerinin derinliklerine inmiş durumda.
Başkan Xi, Umman Sultanı’na Körfez’in “büyük güçler arasındaki rekabetin arenası haline gelmemesi gerektiğini” söyledi. Çin’in çıkarları oldukça açık: ham petrol Hürmüz Boğazı’ndan serbestçe akmalı; Körfez ortaklarının çıkarları korunmalı; ve Pekin her ne pahasına olursa olsun ABD’nin ikincil yaptırımlarından uzak durmak istiyor.
Rusya Dışişleri Bakanı Lavrov’un Tahran’daki son görüşmelerinin Rusya’nın pozisyonunu belirlemede ne kadar önemli olduğu asla yeterince vurgulanamaz: Batı Asya için gereken şey, tüm kilit oyuncuların dahil olduğu yeni bir güvenlik mimarisi veya “güvenliğin bölünmezliği”dir.
Bu da, Putin’in en yakın danışmanı Uşakov’dan (Lavrov’dan değil) gelen üçlü APEC fikriyle bağlantılı: Rusya, Çin ve ABD, iki hafta sonra Shenzhen’deki APEC zirvesi sırasında Yalta 2.0 tarzı bir toplantıda İran’ı derinlemesine ele alacak.
Kazma Dağı’na olası bir nükleer saldırı hakkındaki tüm bu şenlik, muhtemelen yer altı delici özelliğe sahip bir B61-11 nükleer bombasıyla gerçekleştirileceği iddiasıyla, aslında hiçbir yere varmıyor ve Tahran’daki üst düzey bir kaynak tarafından fiilen yalanlandı: bölge zaten boş.
İran parlamentosunda NPT’den çekilme önerilerine gelince – henüz hiçbiri oylanmamış olsa da – İran hükümetinin iki numaralı ismi Muazzeh Rıza, nükleer doktrinde bir değişikliğin değerlendirildiğini doğruladı. Nihai karar elbette Rıza’nın kişisel temsilcisi olduğu Lider Müctebar Hameney’den geliyor.
Baş sosyopat volkanik lider Pickaxe’i bombalamaya karar verse bile, bu, ABD’nin uğruna savaştığını söylediği şeyi, yani İran’ın uranyum zenginleştirme yeteneğini çözmeyecektir.
Bir de ölüm kültü bölgesinde yer alan Dimona var. Mücteba Hamey’in geçen Cumartesi günü tüm askeri komutanlara Amerikan/İsrail saldırısı durumunda “coğrafi olarak kısıtlanmamış” bir yanıt verilmesi emri, elbette Dimona’yı da en önemli hedeflerden biri olarak içeriyor.
İran füzeleri daha önce 21 Mart’ta Dimona kasabasını vurmuştu; Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) o zaman reaktörde herhangi bir hasar veya anormal radyasyon tespit etmemişti. Reaktör küçük: Çernobil gibi değil. Etkileri Negeve bölgesi için ciddi olabilir, ancak doğrudan bir isabet İsrail’in tamamını yaşanmaz hale getirmez.
Her iki taraf da kendi güvenlik mantığına göre hareket ediyor
Mekke Savunma İttifakı her türlü tartışmayı alevlendirmeye devam ediyor. İlk bakışta, bu üç devletli bir kolektif savunma anlaşması. Türkiye Dış İlişkiler Komitesi tarafından onaylandı ve genel kurul oylaması bekleniyor. Şimdiye kadar yeni üyelerin katılmasına “itiraz yok”.
BADR ise, herhangi bir savunma taahhüdü veya para içermeyen, dörtlü bir savunma sanayi mutabakat zaptıdır (Pakistan, Katar, Türkiye, Endonezya).
Özetle, her oyuncu kendi önceliklerini koruyor: Pakistan enerjisini, sınırını ve Suudi Arabistan’daki 8 milyar dolarlık rezervlerini; Riyad Ensarallah’ın ateşine son verilmesini (ancak bunun için müzakere masasına oturmaları gerekiyor); Ankara muharebe görevi içermeyen bir savunma paktını; ve Doha ise arabulucu rolünü ve LNG’sini koruyor.
Ancak yaygın olarak tartışılan bir başka yorum da var. Diyelim ki İttifak, Tahran Zirvesi’ne en azından dolaylı olarak Persleri tehdit etmek için gitti. Bunun için Muhsin Rızai’nin olumlu yaklaşımını göz ardı etmek çok önemli olurdu.
Bu yorum, üç üyeyi Anglo-Siyonist eksene tabi, Gazze’yi savunmak istemeyen ancak Persleri “uyarma” konusunda birleşmiş olarak görüyor.
Türkiye, istihbarat merkezi konumunda, NATO ile bütünleşmiş ve Büyük Turan ile Arabistan’a yeni bir Osmanlı dönüşü takıntısıyla hareket ediyor.
Suudi Arabistan, “paranın izini sür” mantığının geçerli olduğu ve Şiilere karşı nefretin yeşerdiği bir ülke.
Pakistan ise daha karmaşık bir açıyı temsil ediyor; hem Anglo elitleriyle hem de Suudi zenginliğiyle kopmaz bağları var ve bu durum, Beluç paralı askerlerini ve çeşitli Selefi-cihatçıları İran’a gönderip hayatta kalabileceklerine inanan aktörler tarafından şekilleniyor.
Bu arada İran, ABD’nin ikincil yaptırımlarına tabi Pakistan’a giden kara koridorlarıyla sınırlı kalmayıp, büyük ölçüde çeşitlendirme yapıyor. Afganistan’a demiryolları inşa ediyorlar; Arakçi şu anda bağlarını güçlendirmek için Türkmenistan’da; Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi’nin iki numaralı ismi, son derece yetenekli Bagheri-Kani Pekin’de; ve Muhsin Rızai, Hazar Denizi üzerinden koridorun daha da hızlı akmasını sağlamak için Başkan Putin’i aradı.
Özetle, ABD’de Seçim Günü yaklaşırken, üst düzeyde diplomasi devam ederken, alt düzeyde çatışmalar çoktan başlamış durumda. Washington gündüzleri “ilerleme” sözleriyle, geceleri ise Keşm’e yönelik saldırılarla karşılık veriyor; bu sırada çok daha büyük bir şey için hazırlanan tanker filosu Negeve’de bekliyor.
Her iki taraf da kendi güvenlik mantığına göre hareket ediyor. İran, deniz ablukasının kaldırılmasını ve Hürmüz Boğazı seyrüsefer izin sisteminin tanınmasını istiyor. ABD ise doğrulanabilir nükleer sınırlamalar istiyor. Ölüm tarikatı ise bombalama kampanyası başlatmayı şiddetle arzuluyor.
Eğer İran denizde Keşm’e cevap verirse ve JD Vance bu hafta Pakistan üzerinden cevap vermeye devam ederse, fırsat penceresi açık kalır. Eğer İran’ın cevabı Körfez enerji kaynaklarını veya ABD uçaklarını hedef alırsa, Körfez petrol monarşilerine bildirilen 4 Kasım tarihi geçerli olur ve iki hafta sonra Şenzen, Rusya-Çin-ABD tarafından yasa tasarısının tartışılacağı yer haline gelir.
Pepep Escobar
Srategic Culture Foundation




