featured
  1. Haberler
  2. Analiz
  3. Washington ve Tel Aviv: Bir kopuş değil, bir çatlak

Washington ve Tel Aviv: Bir kopuş değil, bir çatlak

0
Paylaş

İran savaşı ve ara seçimler, ABD-İsrail ittifakının siyasi bedellerini ortaya koyarken, Washington’da Tel Aviv’e koşulsuz desteğe karşı iki partili bir isyan yükseliyor.

On yıllarca İsrail, Washington’da az sayıda Amerikalı müttefikin hayal edebileceği bir konuma sahipti: iki büyük siyasi partinin de desteği, milyarlarca dolarlık askeri yardım, Birleşmiş Milletler’de diplomatik koruma ve ittifakı neredeyse dokunulmaz olarak gören bir siyasi kurum. Eleştiri neredeyse mümkündü, ancak ilişkinin temellerine meydan okumak genellikle önemli bir siyasi bedel gerektiriyordu.

3 Kasım’daki ara seçimlerin sonuçları, bu dönemin bir dönüm noktasına yaklaştığını gösteriyor.

Demokratların ezici zaferleri sadece Başkan Donald Trump ve Cumhuriyetçi Partisini zayıflatmakla kalmadı. Aynı zamanda Washington’ın İsrail ile ilişkisine karşı giderek büyüyen ve Amerikan siyasi bölünmesinin her iki tarafında da giderek daha görünür hale gelen bir siyasi tepkiyi de ortaya çıkardı.

Bu anı özellikle önemli kılan şey, sorgulamaların artık yalnızca ilerici Demokratlardan, Filistin yanlısı aktivistlerden veya genç seçmenlerden gelmiyor olmasıdır. Bu sorgulamalar aynı zamanda Cumhuriyetçi Parti içinden ve şaşırtıcı bir şekilde Trump yönetiminin en üst kademelerinden de yükseliyor.

Siyasi deprem, İsrail’i giderek daha rahatsız edici bir duruma soktu: politikaları, geleneksel olarak en güçlü uluslararası desteğini sağlayan ülke için iç siyasi bir yük haline gelen bir müttefik.

Artık eleştirinin ötesinde olmayan bir ittifak

Bu değişimin en çarpıcı göstergesi, Cumhuriyetçilerin yenilgisinin ardından İsrail ile Amerikan ilişkisinin yeniden gözden geçirilmesi çağrısında bulunan Başkan Yardımcısı JD Vance’den geldi.

Vance, sosyal medyada yaptığı uzun bir açıklamada, Cumhuriyetçilerin seçmenlerin güvenini yeniden kazanmak için atması gereken dört adımı şöyle sıraladı: İran’a karşı savaşı sona erdirmek, enflasyona ve yaşam maliyetine odaklanmak, Amerika’yı önceliklendirmek ve İsrail ile olan ilişkiyi değiştirmek.

Bu açıklama sadece içeriğiyle değil, onu kimin dile getirdiğiyle de dikkat çekiciydi. On yıllarca, İsrail ile stratejik ilişkiye yönelik eleştiriler, üst düzey Cumhuriyetçi isimlerden nadiren duyulmuştu. Vance’in müdahalesi, tartışmanın Amerikan muhafazakâr siyasetinin geleneksel sınırlarının çok ötesine geçtiğini gösterdi.

Trump’ın kendisi de başkan yardımcısının açıklamalarını onaylar gibi görünerek, bunları kabul edilebilir ve iyi olarak nitelendirdi. Daha da önemlisi, başkan, ABD’nin İsrail’e yıllık yaklaşık 4 milyar dolarlık askeri yardımı, iddialara göre 2027’den itibaren sona erdirmeyi planladığını duyurdu.
Böyle bir kararın pratik ve hukuki ayrıntıları belirsizliğini korusa da, bu duyuru tek başına Washington’daki geleneksel siyasi uzlaşmadan dikkat çekici bir sapmayı temsil ediyor.

İsrail için bu mesajı görmezden gelmek zor: yakın geçmişteki en yakın Cumhuriyetçi yönetim bile artık askeri yardımı iç siyasi hesaplamalardan muaf bir konu olarak görmüyor.

İran savaşı dengeleri değiştiriyor

Bu siyasi yeniden değerlendirmenin doğrudan tetikleyicisi İran’a karşı yürütülen savaş olmuştur.

Trump, Amerikan askeri üstünlüğünün hızlı ve kesin bir sonuç doğuracağı beklentisiyle İsrail’in yanında çatışmaya girdi. Ancak bunun yerine, çatışma, savaş alanının çok ötesine uzanan ekonomik ve stratejik sonuçları olan kapsamlı bir çatışmaya dönüştü.

Savaş aynı zamanda Trump’ın siyasi kimliğinin özündeki bir çelişkiyi de ortaya çıkardı. Amerika’nın maliyetli dış ilişkilerine son vereceğine defalarca söz veren bir başkan, Batı Asya’da büyük bir savaşa karışmış ve bunun sonuçlarından Amerikan vergi mükellefleri ve hane halkları da kısmen etkilenmişti.

Yükselen enerji maliyetleri, ekonomik belirsizlik ve Washington’ın uzun süreli bir çatışmaya daha sürüklendiği algısı, ara seçim kampanyası sırasında Cumhuriyetçiler için önemli dezavantajlar haline geldi.

Trump, savaşın partinin seçim yenilgisine katkıda bulunduğunu kabul etti. Vance ise daha da açık sözlü davranarak, çatışmayı ve İsrail ile olan ilişkiyi Cumhuriyetçi seçmenlerin kendi partilerinden uzaklaşmasının nedenleri arasında gösterdi.

Bunun sonuçları oldukça önemlidir. Geleneksel olarak Amerikan ulusal güvenliğinin temel bir bileşeni olarak savunulan bir ittifak, seçmenlerin önemli kesimleri tarafından askeri ve ekonomik yük kaynağı olarak algılanmaya başlarsa, bu ittifakın siyasi temelleri kaçınılmaz olarak baskı altına girer.

Mesele artık sadece Washington’ın İsrail’i destekleyip desteklememesi değil. Giderek bu desteğin bedeli, mümkün kıldığı politikalar ve bu politikaların Amerikan çıkarlarına hizmet edip etmediği meselesi haline geliyor.

Demokratlar da değişiyor

Bu değişim sadece Cumhuriyetçi cepheyle sınırlı değil.

Ara seçimlerin ardından Kongre’nin her iki kanadının da Demokratların kontrolüne geçmesi, İsrail’e verilen Amerikan askeri yardımına açıkça karşı çıkan ve Washington’un Filistin meselesine yaklaşımında temel bir değişiklik çağrısında bulunan bir dizi politikacıyı etkili konumlara getirdi.

En dikkat çekici zaferlerden biri, ABD Senatosu’na seçilen ilk Müslüman olan Abdul El-Sayed’in Michigan’daki zaferiydi. İsrail politikalarının açık sözlü bir eleştirmeni olan El-Sayed, askeri yardımı kısıtlama ve İsrail’i Gazze’deki eylemlerinden sorumlu tutma vaadiyle kampanya yürüttü.

İsrail yanlısı siyasi çevrelerin onu yenmek için gösterdiği önemli çabalara rağmen elde ettiği zafer, siyasi ortamın ne kadar değiştiğini göstermektedir.

Diğer başarılı Demokrat adaylar da silah transferlerini sınırlama, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile olan ilişkiyi sorgulama ve İsrail’e desteğin iç siyasi bölünmeleri aşması gerektiği yönündeki geleneksel varsayımı sorgulama konularında kampanya yürüttüler.

Bu zaferlerin önemi abartılmamalıdır. Demokratlar İsrail konusunda hâlâ bölünmüş durumda ve birçoğu geleneksel güvenlik ortaklığını desteklemeye devam ediyor. Ancak İsrail hükümetinin politikalarına açıkça meydan okuma konusunda siyasi alan önemli ölçüde genişledi.

İsrail’in güvenliğine destek ile hükümetinin kararlarına koşulsuz destek arasında özellikle önemli bir ayrım ortaya çıkıyor. Giderek daha fazla Amerikalı politikacı, bu ikisinin birbirinin yerine geçmemesi gerektiğini savunuyor.

Netanyahu’nun siyasi sorunu, Netanyahu’nun kendisinden daha büyük

İsrail’de, ilk tepkiler büyük ölçüde Binyamin Netanyahu ve Washington ile giderek gerginleşen ilişkisine odaklandı.

Başbakanın eleştirmenleri, Trump ile yakın ilişkisinin, Gazze’deki savaştaki tutumunun, işgal altındaki Batı Şeria’daki yerleşim genişlemesinin ve İran ile olan çatışmanın İsrail’in Amerikalı seçmenler nezdindeki itibarını zedelediğini savunuyor.

Ancak Netanyahu’nun görevden alınmasının bu eğilimi tersine çevirmek için yeterli olmayabileceği de belirtiliyor.

Washington’da giderek daha çok dile getirilen itirazlar, kişilerden ziyade politikalara odaklanıyor: askeri operasyonlar, sivil kayıplar, yerleşim genişlemesi, Filistinlilere yönelik muamele ve Amerikan askeri ve diplomatik desteğinin koşulsuz kalmasının derecesi.

Farklı bir İsrail hükümeti bile, ilişkiye olan güveni yeniden tesis etmeyi umuyorsa, bu sorunları ele almak için baskı altında kalacaktır.

Bu ayrım önemlidir çünkü sorunun artık sadece iki siyasi lider arasındaki bir anlaşmazlık olmadığını, Amerika Birleşik Devletleri’nin İsrail ile ilişkisini sürdürmeye istekli olduğu şartların daha derinlemesine yeniden değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir.

Siyasi sınırsız yetki devrinin sonu mu?

İsrail için Amerikan ilişkisi vazgeçilmezliğini koruyor. Askeri işbirliği, istihbarat paylaşımı, diplomatik koruma ve gelişmiş Amerikan silahlarına erişim, onlarca yıldır bölgesel konumunun merkezinde yer alıyor.

Ancak bu düzenlemeleri destekleyen siyasi ortam değişiyor.

Cumhuriyetçi Parti, geleneksel İsrail yanlısı kesimi ile Amerikan kaynaklarının yabancı çatışmalara tahsis edilmesinin doğruluğunu sorgulayan, giderek büyüyen “Önce Amerika” seçmen kitlesi arasında giderek daha belirgin bir bölünme yaşıyor. Bu arada, Demokratlar arasında koşulsuz askeri yardıma karşı muhalefet daha belirgin ve siyasi açıdan daha önemli hale geldi.

Bu gelişmeler, Amerika Birleşik Devletleri’nin İsrail’i terk etmek üzere olduğu anlamına gelmiyor. İlişkinin askeri, istihbarat ve kurumsal boyutları hâlâ önemli. Kongre kontrolündeki bir değişiklik de Amerikan dış politikasında anında bir dönüşüm anlamına gelmiyor. Trump, yasaları veto etme yetkisi de dahil olmak üzere önemli yürütme yetkisini elinde tutarken, Kongre de fonlama ve denetim konusunda önemli bir etkiye sahip olmaya devam ediyor.

Bununla birlikte, bir zamanlar ilişkiyi ciddi incelemelerden koruyan siyasi uzlaşma gözle görülür şekilde zayıflıyor.

On yıllarca İsrail, Beyaz Saray veya Kongre’yi hangi partinin kontrol ettiğine bakılmaksızın Washington’ın desteğine güvenebiliyordu. Bugün ise bu varsayımı sürdürmek giderek zorlaşıyor.

Kasım seçimleri, nihayetinde sadece Trump ve Cumhuriyetçiler için büyük bir yenilgi olarak değil, aynı zamanda Amerikan siyasi kurumunun uzun zamandır kaçındığı bir soruyla yüzleşmeye başladığı bir an olarak da hatırlanabilir: Tarihsel olarak ne kadar önemli olursa olsun, bir ittifakın maliyetleri Amerikan vatandaşları tarafından giderek daha fazla hissedilirken, bu ittifakın denetimden muaf tutulması doğru mudur?

İsrail’in Washington’daki geleneksel kalkanı ortadan kaybolmadı. Ancak uzun yıllardan sonra ilk kez, siyasi yelpazenin her iki tarafında da çatlaklar görülmeye başlandı.

İsrail liderlerinin karşı karşıya kaldığı soru artık sadece bir sonraki Amerikan yönetimiyle ilişkilerini nasıl koruyacakları değil. Bu soru, ilişkinin değişmeden kalması gerektiği fikrini giderek daha fazla kabul etmeye yanaşmayan Amerikan kamuoyu ve siyasi sınıfına nasıl yanıt verecekleri sorusunu da içeriyor.

Ancak Tahran’ın bakış açısından, Washington ve Tel Aviv arasında ortaya çıkan gerilimler temel bir kopuş olarak algılanmamalıdır. İran, ilişkinin benzeri görülmemiş bir siyasi baskı altında olduğunu, anlaşmazlıkların daha görünür hale geldiğini ve İsrail hükümetine koşulsuz Amerikan desteğinin artık garanti olarak kabul edilemeyeceğini kabul ediyor olabilir. Ancak ABD ve İsrail rejiminin stratejik, askeri, istihbarat ve siyasi açıdan derinden iç içe geçmiş olduğunun da tamamen farkındadır. Çıkarları her konuda örtüşmeyebilir ve liderleri taktikler veya belirli kararların zamanlaması konusunda farklı görüşlere sahip olabilir, ancak bölgesel güç dengesinin ciddi bir değerlendirmesinde ikisi tamamen birbirinden ayrılamaz.

Dolayısıyla İran için, iki ülke arasındaki ilişkilerin bozulması, anlamlı bir siyasi gelişme olarak anlaşılmalıdır, ancak bu, Washington’ın İsrail’in bölgesel konumunun temel direği olmaktan çıktığı anlamına gelmez. İsrail’in Amerikan kalkanındaki çatlaklar genişliyor olabilir, ancak Tahran’ın bu çatlakları kalkanın tamamen ortadan kalkmasıyla karıştırması olası değildir.

Ehsan Etesam
Tehran Times

Washington ve Tel Aviv: Bir kopuş değil, bir çatlak
0

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

0/30 karakter