Top tamamen Batı Asya’nın sahasında. ABD’nin adı bile geçmiyor.
Optikler muhteşemdi.
Suudi Arabistan Savunma Bakanı Prens Halid (MbS’nin kardeşi), Türkiye İstihbarat Başkanı İbrahim Kalın ve Pakistan Askeri Komutanı Mareşal Asim Munir, üçü de Mekke Savunma İttifakı’nın tam üyesi, İran’ın güçlü isimlerinden, Lider Mücteba Hameney’nin hemen altında yer alan Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi (SNSC) Sekreteri Muhsin Rızai’yı selamlamak – veya yüzüğünü öpmek – için mecazi anlamda bir Pers sarayındaki gösterişli bir odaya giriyorlar.
Bu, görünüşte yeni Osmanlıları, Arapları ve Güney Asyalıları temsil eden Mekke Savunma İttifakı değildi. Bu, Farsların tanımladığı şekliyle Tahran Zirvesiydi.
İran, bu çığır açan zirveyi -aslında Asim Münir’in geçen hafta Tahran ziyaretinde önerdiği- Mekke anlaşmasının dışında ve açıkça “bölgesel iç güvenlik” görüşmeleri çerçevesinde yapmayı kabul etmişti.
Evet, Filistin, Lübnan, Yemen, Körfez güvenliği ve Hürmüz Boğazı konularını, sözde “bölgesel gerilimleri” azaltmak ve ABD’nin İran ve Direniş Ekseni’ne karşı savaşını sona erdirmek amacıyla görüştüler.
Tahran Zirvesi, İran’ın güvenlik taleplerinin ve İran-Umman anlaşması yoluyla şekillendirilen Hürmüz Boğazı’nın nihai statüsünün -istemeyerek de olsa- kabul edilmesinin bir işareti olabilir.
Elbette her şey Suudi Hanedanlığı’nın nihai kararına bağlı. Ve bu karar, Riyad’ın Yemen’le olan ölümcül çatışmasını nasıl çözeceğiyle doğrudan bağlantılı.
Tahran açıkça şunu belirtti: Yemen meselesinin çözümünde arabuluculuk yapmaya ve yardımcı olmaya hazırız; ancak Ensarallah’ın şartlarını ele almak ve kabul etmek Riyad’a kalmış. Aksi takdirde, mevcut savaş devam edecektir.
“Yedi koşulun” çözümlenmesi
Masada nelerin tartışıldığına dair en iyi içeriden bakışı sunan, YUGK’nin son derece yetkili Genel Sekreter Yardımcısı Dr. Ali Bagheri Kani idi.
1. Dört ülke, bölgesel istikrarsızlığın ana kaynağı olarak İsrail’i, acil hedef olarak İran’ı ve potansiyel olarak bir sonraki hedef olarak diğer ülkeleri belirledi (italikler bana ait). Diğer kaynak ise Amerika Birleşik Devletleri’dir. Prens Halid’in yukarıdakilerin hepsini kabul ettiğini hayal edin.
2. Batı Asya’da kalıcı bir güvenlik anlaşması, dış güçlere bağımlılık olmaksızın, içeriden inşa edilmelidir.
3. Tahran, kendisini Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan’ı birbirine bağlayan merkezi bir bağlantı noktası olarak konumlandırdı (italikler bana ait). Şaşkına dönmekte özgürsünüz.
4. Dört ülke de görüşmelere devam etme konusunda anlaştı. Bir sonraki toplantının koordinatörlüğünü İran üstlenecek. Henüz tarih veya yer belirlenmedi.
Bu zaten etkileyici olan çerçeveye bir de Muhsin Rızai’nin sansürsüz, filtresiz özel açıklamalarını ekleyin: Kendisi her zamankinden çok daha neşeli bir ruh hâlindeydi.
İşte öne çıkan bir örnek:
“Bölgede yeni bir atmosferin varlığını hissediyorum. Bu atmosfer, İran halkının direnişi ve silahlı kuvvetlerin yetenekleri sayesinde oluştu. Bu beylerle yaptığım görüşmelerde son derece olumlu bir atmosfer sezdim.”
Rızai, “bu retorik tartışmanın ve açıklamaların başarısını” överken bile temkinli davrandı: “Şu anda herhangi bir açıklama yapmayı tercih etmedik, ancak bu noktalarda mutabık kaldığımız ve bir anlayışa vardığımız tek bir ortak açıklama yayınlayacağız ve bu konuların uygulanması pratik ve gerçekçi olacak ve bunlarla birlikte ilerleyeceğiz.”
Bu arada, Sisyphus’un görevini andıran bir durum daha var: Korsanlık İmparatorluğu’nu Batı Asya’da diplomasiyi anlamaya nasıl zorlayacağız?
Bagheri Kani: “Amerika Birleşik Devletleri, İran’ın yedi şartını yerine getirmelidir.” Ardından şunları ekledi: “Rızai bugün yedi günlük planın beş güne hatta dört güne bile indirilebileceğini belirtti.”
Gelin bu sayıları inceleyelim.
Yedi koşul aynı kalıyor: Bunlar, Trump’ın bizzat yırtıp attığı ve hiçbir anlam ifade etmediğini ısrarla savunduğu, sürekli olarak ölü kedi olarak nitelendirilen Mutabakat Zaptı’nın (MoU) kısaltılmış versiyonu.
Özetle: yaptırımların kaldırılması; askeri tehditlerin sona erdirilmesi; İran’ın nükleer enerjiyi barışçıl amaçlarla kullanma hakkının tanınması; İsrail’e verilen desteğin sonlandırılması; İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki egemenlik haklarının kabul edilmesi; İran’ın iç işlerine müdahalenin durdurulması ve gelecekteki olası saldırılara karşı güvenilir garantilerin sağlanması.
Necit’in ortasındaki develer bile İstisnai Olanlar’ın (The Exceptionals) bu taahhütlerin hiçbirini asla yerine getirmeyeceğini bilir.
Şimdi değişen şey zaman çizelgesi. Orijinal plana göre, ABD’nin şartları yerine getirmesi gibi düşük bir ihtimalde bile, altıncı günde Hürmüz Boğazı açılacak ve yedinci günde, adeta ilahi bir takdirle, müzakereler başlayacaktı.
Rızai’nin yeni önerisi ancak neşeli bir alay olarak yorumlanabilir: Her şey beş günde hatta dört günde bile yapılabilir, neden olmasın?
Rızai esasen yedi koşulun da geçerli olduğunu söylüyor; ancak Trump gerçekten müzakerelerle ilgileniyorsa (ilgilenmiyor: teslimiyet istiyor), İran’ın yedi gün beklemesine gerek yok. Dört gün yeterli.
Bundan sonra ne olursa olsun – ve ABD ara seçimlerinden sonra Trump’ın askeri saldırısı da pekala mümkün olabilir – zamanı hâlâ Tahran yönetiyor. Ayrıca, herhangi bir müzakere için ön koşul olan yedi şart da var. Ayrıca zaman çerçevesi de önemli. Ve eğer bir ilerleme olmazsa, Hürmüz Boğazı kapalı kalacak.
Güvenlikten sorumlu en üst düzey iki isim olan Bagheri Kani ve Rızai’nin vurguladığı şey, İran’ın Korsanlık İmparatorluğu’na bir fatura sunduğudur. Bu arada, faturadaki her bir madde bizzat ABD Başkanı tarafından imzalanmıştır, ancak o kendini bu durumdan kurtarmaya çalışmaktadır.
Ya “içsel” güvenlik ya da başarısızlık
İlk bakışta Mekke Savunma İttifakı, güçlü bir Sünni liderliğindeki kolektif güvenlik/savunma ittifakı olarak görülmeliydi.
Yine de stratejik olarak yoksun Korsanlık İmparatorluğu’nun en son bekleyeceği şey, bu üçlünün varoluşsal bir tehdit olarak muamele görmeye zorlandıkları ulusla işbirliği yollarını araştırmaya başlaması olurdu.
İranlıları asla hafife almayın. Her zamanki inceliklerini sergileyerek, İran’ı çevreleme stratejisini tamamen tersine çevirdiler.
Yakın gelecekte İran, Mekke Savunma İttifakı’na katılmayı bile düşünebilir; ki bu ittifak, birçok ciddi Müslüman alim tarafından Mekke’ye hakaret olarak nitelendirilmektedir.
Ondan önce, Baltık Çihuahua’larının Basra Körfezi’ndeki muadilleri olan petrol şeyhleri, mezhep savaşlarını kışkırtan amansız Anglo-Selefî kışkırtmasını yatıştırma konusunda çaresiz kalırlarsa, felaketleriyle yüzleşmek zorunda kalabilirler.
İranlılar da tıpkı Yemenliler gibi kutsal Mekke ve Medine’ye hürmet gösteren inananlardır — nitekim her ikisi de Hz. Peygamber tarafından doğrudan övülmüştür (İranlılar, bilginin feraseti ve hikmetin peşinde koşma hususunda eşsiz kılınarak öne çıkarılmıştır).
Ve bu da nihayetinde bu toplantının neden “Tahran Zirvesi” olarak tanımlandığını açıklıyor; “Mekke” anlaşması kavramıyla hiçbir ilgisi yok.
Yemenliler söz konusu olduğunda ise, Ensarallah’ın Yüksek Siyasi Konseyi’nin önemli bir üyesi olan Muhammed Ali el-Husi, tavrını net bir şekilde ortaya koydu: Suudi Arabistan’ın Prens Halid’in Tahran ziyaretiyle bölgesel gerilimi azaltmayı amaçladığı iddialarını sert bir dille eleştirdi ve Riyad’ın diplomatik söyleminin Yemen’deki devam eden savaş, abluka ve işgalle çeliştiğini vurguladı.
Tahran Zirvesi’nin ardından Lider Mücteba Hameney, Muhsin Rızai ile bizzat görüştü. Bir numara, iki numarayla konuşuyor.
Hamaney, yedi koşulun yerine getirilmesini ve “Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolün sürdürülmesini” sağlayarak mevcut “ne savaş ne de barış” durumuna son verilmesi çağrısında bulundu.
Rızai, aslında Hamaney’e Batı Asya genelinde “içsel” güvenlik fikri hakkında bilgi vermişti. Bu, 2021 sonlarında Rusya’nın “güvenliğin bölünmezliği” çabasına doğrudan bir karşılık niteliğinde; oysa ABD ve NATO buna karşılık vermemişti.
Ancak şimdi top tamamen Batı Asya’nın sahasında. ABD masada bile değil. Bunu gerçekleştirmek Türkiye, Suudi Arabistan, Pakistan ve İran’a kalmış durumda.
Pepe Escobar
Strategic Culture Foundation




