featured
  1. Haberler
  2. Analiz
  3. İran–ABD: Şiddetli bir fırtına kopmak üzere

İran–ABD: Şiddetli bir fırtına kopmak üzere

0
Paylaş

Tartışmalı kelimesi bile durumu tam olarak tanımlamaya yetmiyor. Kısa bir an için, Trump ile Başbakan Muhammed el-Sani arasında Washington’da gerçekleşen yüz yüze görüşmenin ardından Katar’ın İran ve ABD için uygulanabilir bir yol bulduğu izlenimi oluştu. Katar Emiri bunun için lobi yaptı ve Tahran hükümeti de kısa bir süreliğine bunu destekledi (buraya ve buraya bakınız).

Ancak tahmin edilebileceği gibi, bu hamlenin ne kadar gerçekçi olmadığı göz önüne alındığında, her şey altüst oldu (buraya bakınız).

İslam Cumhuriyeti’nin müzakerelere yeniden başlamak için öne sürdüğü yedi şartı nihai olarak belirleme görevi, Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi (SNSC) sekreteri ve Lider Mucteba Hameney’in kişisel temsilcisi Muhsin Rızai’ye kaldı.

Rızai, “Amerikalılardan koşullarımıza ilişkin açık ve net bir yanıt vermelerini istedik, ancak (…) verdikleri yanıt aldatıcı” diye vurguladı.

Durum daha da kötüleşiyor: “ABD’nin İran ile müzakerelerin devamı ve Katar’da bir toplantı yapılmasıyla ilgili tüm iddiaları yalandır. Bunlar ekonomik baskıyı azaltmayı ve petrol fiyatlarını düşürmeyi amaçlamaktadır. Buna ABD Başkan Yardımcısı ile görüşmem de dahildir ki bu tamamen yanlış ve asılsızdır.”

Ve işte can alıcı nokta: “İran’ın 7 şartı yerine getirilene kadar Hürmüz Boğazı yeniden açılmayacak.”

Özetlemek gerekirse, İran’ın yedi şartı şunlardır:

  1. Direniş Ekseni de dahil olmak üzere tüm cephelerdeki savaşın sona ermesi gerekiyor. Bu da Lübnan’ı mutlaka kapsamalıdır.
  2. ABD deniz ablukasının tamamen kaldırılması.
  3. İran’ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması. Bu, belirtilen rakamların çok ötesine geçiyor: 6 milyar dolar, 8 milyar dolar, 12 milyar dolar ve hatta 24 milyar dolar.
  4. Trump ve Pezeşkiyan tarafından imzalandıktan sonra, defalarca ısıtılıp önümüze konulan o ölü kedi mahiyetindeki İslamabad Mutabakat Muhtırası’nın (MoU) ardından İran’a uygulanan yaptırımların kaldırılması.
  5. ABD güçlerinin İran’ı çevreleyen Batı Asya’daki tüm bölgelerinden tamamen çekilmesi.
  6. İran’ın tüm petrol satışlarını yaptırımlardan muaf tutmak.
  7. İran ve Umman tarafından daha önce üzerinde anlaşmaya varılan deniz koridorunun tanınması.

Katar’la ilgili mantıksız açıklamanın hemen ardından, Trump yönetiminin en azından kısa vadede neye odaklandığı daha netleşti. Dışişleri Bakanı Rubio, Fransa’daki G7 dışişleri bakanları toplantısında kapalı kapılar ardında durumu açıkça ortaya koydu.

Özetle: İran’a karşı yeni bir savaş yok. En azından şimdilik. Ve ayrıca bir anlaşma da yok: Rubio ve dövmeli, “Sonsuz Savaşlar Bakanı” Hegseth, anlaşmaya şiddetle karşı çıkıyorlar.

Ve bu da bizi, (şimdilik) sosyopat başkanın seçtiği taktiğe getiriyor: İran’ı ekonomik olarak boğmak. Ve bunun sonu görünmüyor. Bu, deniz ablukasının devam etmesi, bir dizi yaptırım ve demiryollarından Hazar Denizi’ne kadar uzanan Demir Kapı ablukası anlamına geliyor.

Küçük bir sorun var: Tahran bu durumu öylece kabullenip sineye çekmeyecek. Lider Mücteba Hamaney’in yakın zamanda yaptığı şu çağrıyı hatırlayın: Artık “ne savaş ne de barış” dönemi sona ermeli.

“Ne savaş ne de barış”ın ima ettiği şey

Katar’ın kusurlu oyununun çökmesinin başlıca nedenlerinden biri, hem Pekin hem de Moskova’nın Tahran’a bu tür tiyatrovari “müzakerelerden” çekilmesini tavsiye etmesidir; bu müzakereler arasında Rızai’nin önümüzdeki hafta Doha’da JD Vance ile görüşmesi olasılığı da yer almaktadır.

Elbette, Trump’a bir çıkış yolu sunulma olasılığı her zaman vardı. Ancak, Haziran 2025’te yaşananlara benzer şekilde, her zamanki şüphelilerin Rızai ve ekibini öldürmesi gibi bir başka kafa kesme oyunu riski de vardı.

Rusya-Çin stratejik ortaklığı, yıllık APEC zirvesi kapsamında önümüzdeki hafta Shenzhen’de gerçekleşmesi muhtemel üçlü bir görüşmede, anlaşmaya yanaşmayan Trump’ı da “Son Şans Salonu”na davet etmeye karar vermiş olabilir.

Eğer görüşme gerçekleşirse, Putin ve Xi, Trump’a yüz yüze şunu söyleyebilirler: “Eğer diplomasiye geri dönerseniz – yani mutabakat zaptını uygulamaya koyarsanız – desteğimiz sizinle. Ve yarattığınız bu çıkmazdan kurtulmanıza yardımcı olabiliriz.”

Lider Mücteba Hameney’in fiilen Çin’e yönelik topyekün bir politika başlattığını düşünmek aydınlatıcıdır.

Lider doğrudan yönetimin başında; bunu Meclis Başkanı Kalibaf da doğruladı.

Öncelikler arasında şunlar yer alıyor: “Ne savaş ne de barış” ikilemini sona erdirmek için Çin’in yardımını almak; Batı Asya güvenliğinde Çin’in rolünü artırmak; BRICS, Şanghay İşbirliği Örgütü ve Küresel Güney genelinde işbirliğini derinleştirmek; ve yatırım, teknoloji işbirliği ve kalkınma projelerinde 25 yıllık Çin-İran stratejik ortaklığından somut sonuçlar elde etmek.

Ve tüm bunlar, Xi-Putin-Trump üçlüsünün Shenzhen’de olası görüşmesinden sadece bir hafta önce başlatıldı.

Buna paralel olarak, Çin’in Batı Asya özel temsilcisi Zhai Jun da harekete geçti bile.

İlk durağı Tahran oldu; burada SNSC’nin 2 numaralı yetkilisi, son derece yetenekli Ali Bakıri Kani ile yüz yüze görüştü.

Sırada Umman var, ardından da aşılması zor bir engel: Suudi Arabistan. Şu ana kadar MbS’nin nihayet mesajı almaya hazır olduğuna dair hiçbir kanıt yok.

Bu hafta sonu, üç ABD uçak gemisi savaş grubu Batı Asya’da konuşlandırılacak. Bu ihtimal Tahran’daki fikirleri değiştirmiyor. En üst düzeydeki görüş birliği, Hürmüz Boğazı veya başka herhangi bir konuda müzakere edilecek bir şey kalmadığı yönünde. Sonuçta, her şey zaten Trump’ın feshettiği mutabakat zaptı aracılığıyla müzakere edilmişti.

Bakıri Kani, Çin elçisiyle görüştükten sonra durumu özlü bir şekilde şöyle ifade etti: Artık söz yok, ne sözlü ne de yazılı. Sadece mutabakat zaptında belirtilenleri uygulayın.

Moskova ve Pekin de Trump yönetiminin Rusya, İran ve Çin gibi medeniyet devletlerini birbirine karşı kışkırtmaya çalıştığının tamamen farkında. Komik bir ayrıntı olarak, Körfez İşbirliği Konseyi’nin petrol zengini şeyh uşakları Kuveyt’te ortak bir askeri karargâh kurmaya karar verdiler – ya da buna teşvik edildiler.

Ne yapacaklar? Döner kebap ordusuyla İran’a mı saldıracaklar?

Trump çaresizce bir çıkış yolu arıyor. Ama açıkçası Tahran’ın yedi katı şartıyla değil. Sürekli “zafer” olarak lanse edebileceği bir şeye, herhangi bir şeye ihtiyacı var. Ancak Devrim Muhafızları ne olursa olsun onu bırakmayacak. Eğer çıkmak istiyorsa, ödemesi gereken ağır bir bedel var.

İran ekonomisi çok kötü durumda olabilir, ancak Trump’ın çevresindeki hiç kimse Küresel Güney ülkelerinin kıtlıkla başa çıkma konusunda uzman olduğunu anlamıyor. İran’ın ulusal güvenliği açısından önemli olan, Devrim Muhafızları’nın direnişi sürdürmek için fonlarını, teknolojik yeteneklerini ve sosyal bağlantılarını nasıl kullandığıdır.

Çıkmazı ancak kinetik eylem kırabilir

Objektif olarak bakıldığında, tam bir çıkmazdayız. Trump da Tahran da, diğer tarafın şartlarını kabul ederse, dünyanın gözünde kaybeden taraf gibi görüneceklerdir.

Ve durumu daha da tatsız hale getiren şey, her iki tarafın da kazandığını düşünmesidir. Oysa aslında zamanı kontrol eden İran’dır.

Lider Mücteba’nın en önemli danışmanlarından Muhammed Muhbir, İran’ın ABD ablukasıyla herhangi bir işbirliğini savaş eylemi olarak değerlendireceğini belirtti. Bu değerlendirmesi ağırlık taşıyor. Kendisi, Reisi’nin helikopter “kazası” -ya da suikastı- ile Pezeşkiyan’ın seçimi arasında geçici cumhurbaşkanlığı görevini yürütmüştü.

Dahası, İran toplumunda Trump’ın ekonomik boğma girişimine askeri bir yanıt verilmesini savunan bir kesim var.

Tahran, pratikte Washington’a bir ültimatom verdi: ya nihai şartları diplomasi yoluyla çözün ya da daha fazla savaşla karşı karşıya kalın.

Lider’in “ne savaş ne barış” çağrısının ve ekonomik kuşatmanın tamamen reddedilmesinin nihai anlamı budur. Rızai’nin X platformundaki uyarısı —yedi şartı kabul edin ya da sonuçlarına katlanın— İran’ın olası bir önleyici saldırısı için yasal zemini hazırlıyor.

Son birkaç gündür siyasi satranç tahtası işte böyle hareket ediyor. Lider, Rızai, Bakıri Kani ve Devrim Muhafızları ön saflarda yer alırken, Kalibaf ve Arakçi ise Doha’dan İslamabad’a gidip gelerek bir nevi sahne dışında kalıyorlar.

Olası bir senaryo: Savaş yanlısı güçler, Göksel İmparator’un önümüzdeki hafta Shenzhen’de Sosyopat Başkomutan’la yüzleşmesini bekleyecek ve ardından kıyamet kopacak.

Ciddi sonuçlar da dahil olmak üzere. Rızai bunları ayrıntılı olarak açıkladı. Yanıt sadece “yakındaki” ABD üsleriyle sınırlı kalmayacak: “Uzaklardaki tüm Amerikan üslerini de hedef alacağız.” Ve “Amerikalıların füzelerimizin menzilinin ötesinde olduğuna inandığı bazı adaları da hedef alabiliriz.”

Rızai, “topraklarında Amerikan askeri üslerine ev sahipliği yapan tüm ülkelere, herhangi bir Amerikan askeri saldırganlığıyla işbirliği yapmamaları” konusunda uyarıda bulundu (…) “Amerikan uçaklarının kalktığı herhangi bir yeri bizim için bir tehdit olarak değerlendireceğiz. Bu tutumu şimdi ilan ediyoruz ki gelecekte herhangi bir bahane kullanamasınlar.”

İran toplumunun şu anki genel havasını anlamak son derece önemli. Genel kanı, Demir Kapı operasyonuyla daha da ağırlaşan devam eden ablukanın tahammül edilemez olduğu yönünde. Aynı şekilde karanlık istihbarat operasyonları ve bilişsel savaş da öyle. Bu nedenle İran’ın ekonomik ve bilişsel azami baskıya karşı koyabilecek uygulanabilir bir askeri strateji geliştirmesi gerekiyor.

Bu nedenle İran genelinde yaygın görüş, ablukanın sona ermesinin İran’ın tam ölçekli bir önleyici savaş başlatması için yeterli bir sebep olduğudur.

Sonuçta, İran Devrim Muhafızları komutanlığı, Epstein Sendikası’nın er ya da geç bir saldırı düzenleyeceğini zaten bekliyor. Bu da İran’ın yanıtının coğrafi bir sınır tanımayacağına dair açık uyarıyı açıklıyor; bu yanıt Avrupa’yı da kapsayabilir.

Aslında en acımasız ay Nisan değil, Kasım olabilir. Şiddetli bir fırtınanın kopma olasılığı oldukça yüksek.

Pepe Escobar
Geopolitics Prime

İran–ABD: Şiddetli bir fırtına kopmak üzere
0

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

0/30 karakter