Seyyid Mustafa Hoşçeşm, İran’ın vereceği yanıtın bölgenin ötesine ulaşacağını, üçüncü dalganın (turun) sonuncu olacağını ve dünyanın yeni bir düzenin ‘sancılı doğumunu’ yaşadığını söylüyor.
Financial Times, İran hükümetini devirecek hiçbir saldırı seçeneğinin olmadığını düşünen eski ABD askeri şefleriyle görüştü ve Kongre Araştırma Servisi, 81 ABD uçağının kaybedildiğini veya hasar gördüğünü ve 21 askerin öldüğünü zaten kaydetti.
İşte bu ortamda, kıdemli analist ve İranlı stratejist Seyyid Mustafa Hoşçeşm, Ekim ortasında Tahran’daki Fars Medya merkezinde beni kabul etti. Çay ve İran tatlıları eşliğinde yaklaşık iki saat konuştuk ve tahminlerini esirgemedi. “Bu, Amerika Birleşik Devletleri tarafından bir öncekinden daha kısa sürecek, ancak çok daha güçlü bir savaş olacak,” dedi. “Bu sefer İran, hiçbir sınır olmaması gerektiğine inanıyor ve Amerika Birleşik Devletleri’ne olabildiğince fazla zarar vermeye çalışacak.” Üç hafta sonra, Hamaney’in emri bu konuşmanın bir yankısı gibiydi.
Hoşçeşm’e göre, Donald Trump her zaman kullandığı silahı kaybetti. “Rakiplerini her zaman tırmanma yoluyla, çılgınca bir taktikle yendi. Bu turda bu kozunu kaybetti. Şimdi her şeye son vermek için tırmanmayı benimseyen İran oldu.” İran’ın cevabının, savaşı Hint Okyanusu’na ve “asla hayal edemeyecekleri ülkelere” taşıyacağı konusunda uyarıyor. Ve İran’ın elinde, “atom bombasından milyonlarca kat daha güçlü” bir silah olduğunu söylüyor: “Atom bombasıyla bir ülkeyi bir kez vurabilirsiniz. Hürmüz Boğazı ile ise tüm gezegene defalarca etki bırakabilirsiniz.”
Ona göre savaş, daha büyük bir şeyin parçası. 2020’ler, ABD liderliğindeki imparatorluğun “kolay kolay bırakmayacağı”, Batı’dan Doğu’ya güç geçişinin “acı dolu bir doğum” on yılı olacak. Tahminine göre bu süreçten hiçbir süper güç çıkamayacak, ancak dört büyük güç – Çin, Hindistan, Rusya ve İran – ve İran’da yenilgiye uğrayan Washington, Çin’e karşı biyolojik savaş da dahil olmak üzere hibrit savaşa yönelecek.
Ancak İran’ın bu özgüveninin en güçlü açıklamasını, ona göre, silahlarda değil, inançta arıyor. Doğu Tahran’daki mahallesinde, bombalanmış evlerinin önünde duran sakinlerin, “Bu, Hüseyin’in yaşadıklarıyla kıyaslanamaz bile” dediklerini anlatıyor. Peygamber Muhammed’in torunu İmam Hüseyin, 680 yılında günümüz Irak’ındaki Kerbela’da, bir avuç arkadaşıyla birlikte, çok daha büyük bir ordu karşısında şehit edildi ve onun şehadeti Şii kimliğinin kalbinde yer alıyor. Hoşçeşm’e göre, Batı’nın asla anlamadığı anahtar işte bu. Röportaj aşağıda.
Üçüncü tur ve son tur
Tahran’da birçok kişi 3 Kasım’daki ABD seçimlerinden önce bir saldırı bekliyor ve siz de bölgenin ötesine uzanacak, çok daha yıkıcı bir üçüncü savaş öngördünüz. İsrail ve Amerika Birleşik Devletleri’nin hesabı nedir? Ve İran nasıl tepki vermelidir?
Donald Trump her zaman stratejik düşünecek kadar ayık olmuyor, bu yüzden seçimden önce bile saldırabilir, ancak özellikle kaybederse, bunu seçimden sonra yapması çok daha olası. Büyük olasılıkla Temsilciler Meclisi’ni kaybedecek. Eğer bu olursa, mevcut temsilciler iki ay daha görevde kalacağı için, büyük olasılıkla saldırısını Kasım sonlarında veya Aralık başlarında gerçekleştirecektir.
Bence bu, ABD tarafından yapılacak bir önceki savaştan daha kısa sürecek, ancak çok daha güçlü olacak. Saldırının türü ne olursa olsun, tam teşekküllü bir savaş, hedefli suikastler veya nokta atışı saldırılar, İran’ın cevabı bölgenin çok ötesine, Yemen’in ötesine, Babülmendep’in (Yemen ile Afrika Boynuzu arasındaki boğaz, Kızıldeniz’e açılan kapı) ötesine ve hatta Direniş Ekseni’nin (İran liderliğindeki, Lübnan Hizbullahı, Yemen Ensarullahı, Irak milisleri ve Filistinli grupların yer aldığı bölgesel ittifak) ötesine uzanacak tam teşekküllü bir savaş olacaktır. İran bu savaşa son vermeye kararlı. Belki önümüzdeki bir iki ay içinde üçüncü bir tur olacak ve bu son tur olacak. Bir taraf üstünlük sağlayacak ve her şeyi bitirecek.
Savaş şu anda hangi aşamada?
Birkaç aşamadan geçtik. İlki, ABD’nin başarısızlıkla sonuçlanan ilk saldırısı olan “baş kesme” aşamasıydı. Ardından ikinci saldırı aşaması, İran’ın cevabı geldi. Daha sonra, her iki tarafın da ekonomik ve siyasi dayanıklılığını gerektiren üçüncü aşamayı başlatan İslamabad Anlaşması [Nisan 2026 ateşkesi, Pakistan arabuluculuğuyla müzakere edildi] geldi. Şimdi dördüncü aşamaya yeni başladık: iki taraf da son tur için, çok kanlı bir savaş için hazırlanıyor.
Her iki taraf da üç şeye karar vermek istiyor. Birincisi, savaşın ne zaman başlayacağı. İkincisi, savaşın nerede yapılacağı: Amerika Birleşik Devletleri savaşı İran’la sınırlamak isterken, İran savaşı genişletmek istiyor. Üçüncüsü ise, savaşın maliyeti ne olacak.
“Bölgenin ötesi” derken, örneğin Hint Okyanusu’ndaki Chagos Takımadaları’nda bulunan Diego Garcia’daki ABD üssünü veya hatta Avrupa’yı mı kastediyorsunuz?
Bunu söyleyemem, ancak İran’ı daha önce hiç bulunmadığı yerlerde görmek onları şaşırtacak. Hint Okyanusu’nda, uzak denizlerde, asla hayal edemeyecekleri ülkelerde İran’la savaşmak zorunda kalacaklar. İran, henüz yaygın olarak kullanmadığı, sadece test aşamasında kullandığı en yeni nesil füzeleri ve insansız hava araçları da dahil olmak üzere elindeki her şeyi azami ölçüde kullanacak.
Bir de maliyet meselesi var. Önceki savaşlarda, 12 günlük savaşta [Haziran 2025] ve 40 günlük savaşta [Şubat-Nisan 2026], İran, daha geniş bir savaşı tetikleyecek kadar acı verici olmayan tepkilerle gerilimi kontrol altında tutmayı amaçlamıştı. Bu kez İran, herhangi bir sınır olmaması gerektiğine inanıyor ve Amerika Birleşik Devletleri’ne olabildiğince fazla zarar vermeye çalışacak.
Amerika Birleşik Devletleri bunu biliyor. Örneğin, bugün sadece Suudi gemilerine kapalı olan Babümendep’in tamamen kapatılmasına tahammül edemez. Savunma operasyonlarına katılacaklarına söz veren İngiliz ve Fransızları getirirlerse, Hürmüz’e gelmeyeceklerine, ancak Suudi enerjisini savunmak için Babülmendep çevresinde konuşlanacaklarına inanıyorum. Bunu yaparlarsa, son zaferlerden sonra her zamankinden daha yetenekli olan Yemenliler Babülmendep’i kendileri kapatacaklardır.
İran, bu seferki karşılıklarının orantısız olacağı konusunda uyardı. Bir tankere saldırdığınızda, denizcileri öldürmemek için büyük özen gösterirsiniz, çünkü amacınız sadece gemiyi rotasından saptırmaktır. Tam teşekküllü bir savaşta hiçbir şeyin garantisini veremezsiniz. Çok kan dökülecektir.
Donald Trump, rakiplerini her zaman gerilimi tırmandırarak, yani çılgınca bir taktikle yenmiştir. Bu turda bu kozunu kaybetti. Şimdi ise her şeye son vermek için gerilimi tırmandırmayı benimseyen İran oldu. Birkaç hafta öncesine kadar, İran boğazı yasa dışı olarak geçmek isteyen gemilere saldırdığında, Amerika Birleşik Devletleri’nden bir karşılık geliyordu. Birkaç haftadır İran tankerleri cezalandırıyor ve Amerika Birleşik Devletleri karşılık vermiyor. Bu, bilinmeyen bir alana tırmanmak istemediklerini gösteriyor. Ayrıca, Amerika Birleşik Devletleri’nin daha fazla cephanesi olmadığı için savaş daha kısa sürecek, ancak yıkıcı olacak.
Kuşatmaya dayanmak
İran stratejisinin katmanlarından biri de ekonomik savaştır; bu savaş ABD’yi, Batı’yı ve Japonya ile Güney Kore gibi Asya müttefiklerini hedef almaktadır. Ancak İran da sıkıntı çekiyor: petrol ihracatı düştü, enflasyon var. Askeri alanda, ABD düşünce kuruluşları bile İran’ın üstünlüğe sahip olduğunu söylüyor. Peki ya ekonomik alanda, İran önümüzdeki üç dört ayda ne kadar daha dayanabilir?
Bu, kimin bakış açısına bağlı. Scott Bessent’in [ABD Hazine Bakanı] bakış açısına göre, dün çökmek üzereydik ama çökmedik. İran, kırk beş yıldır yaptırımlar altında ve bazen sessizce, bazen de bilerek gürültü çıkararak yaptırımları nasıl aşacağını öğrendi.
İran, 80 ila 90 milyonluk nüfusuyla geniş bir ülke ve 15 ülkeyle sınır komşusu; bunlardan dokuzu kara sınırı. Böyle bir ülkeye gerçek bir kuşatma uygulamak mümkün değil. İslamabad Anlaşması’ndan sonra başlayan kuşatmadan bu yana İran, Pakistan, Afganistan, Azerbaycan, Türkmenistan, Rusya, Türkiye ve Irak ile olan kara sınırlarını aktif hale getirmek için birçok girişimde bulundu. Demiryolu ve karayolu taşımacılığı gelişti, ancak bu potansiyelin azami kullanımı henüz gerçekleştirilemedi.
Çin’den doğrudan gelen demiryolu da dahil.
Aynen öyle. Bu, acı olmadığı anlamına gelmiyor. Yaptırımlar acı veriyor, ancak İranlılar buna dayanmayı ve normal hayatlarına devam etmeyi öğrendiler. Tahran sokaklarına bir bakın: insanlar alışveriş yapıyor, dükkanlara gidiyor. Yabancı devlet adamları, Avrupalılar buraya geliyor ve şaşırıyorlar. Bir Alman yetkililerimize, savaşın vurduğu bir ülke imajının Güney Lübnan, Suriye, Gazze imajı olduğunu ve bu yüzden normal hayatın nasıl devam ettiğini anlamadığını söyledi.
Enflasyon yüksek, savaşın bedeli var, bunu inkar edemeyiz. Ancak bu savaş, İran halkının hoşgörü eşiğini yükseltti ve aralarındaki farklılıkları bir kenara bırakmalarına yardımcı oldu. Yabancı bir tehdit altında bazı uluslar parçalanır ve yıkılır. Diğerleri ise burada her akşam olduğu gibi bayrak etrafında kenetlenir. Füze ateşlediğimiz gecelerde sokaklar çok daha kalabalık oluyor.
İranlılar 7.000 yıllık bir medeniyete ve 2.500 yıllık bir imparatorluğa sahipler. Moğol istilasını, Arap istilasını ve işgalini atlattılar ve nasıl dayanacaklarını ve nasıl karşılık vereceklerini biliyorlar. İran’ın henüz oynamadığı birçok kozu varken, Amerika Birleşik Devletleri tüm kozlarını oynadı: siber saldırılar, suikastler, bombalamalar, generallerin, liderlerin ve bilim insanlarının öldürülmesi, şehirlerin ve hatta okulların bombalanması, Minab’daki (İran’ın güneyindeki Hürmüzgan eyaletinde bir şehir) gibi. Bu yüzden İranlılar üçüncü bir turun kendileri için iyi olacağına inanıyorlar: hikayeyi bitirecek ve kazanan taraf onlar olacak. Bu inanç, insanların ekonomik zorluklara dayanmasına yardımcı oluyor.
Şoktan intikama
Geçen Kasım ayında buradaydım ve insanların şimdi çok daha özgüvenli olduklarını fark ettim. O zamanlar 12 günlük savaşı atlatmışlardı, ancak ekonomi iyi değildi ve Aralık ayında, başlangıçta meşru olan, bizzat Lider [Ayatullah Ali Hamaney, 1989’dan Şubat 2026 saldırısında öldürülene kadar Yüksek Lider] tarafından tanınan, daha sonra Batı ve Siyonistler tarafından ele geçirilen protestolar olmuştu. Bugün durum daha karmaşık, ancak insanlar şöyle diyor: “Hayatta kalacağız, liderler ne yapacaklarını biliyor.” Neden?
Çünkü art arda iki savaş yaşadılar. İlkinde en üst düzey generallerini, ikincisinde ise 40 günlük savaşta liderlerini kaybettiler. Bazen bir liderin kaybı bir halkın çökmesine ve teslim olmasına yol açar ve Donald Trump’ın planı da tam olarak buydu. Bazen de insanları intikam almaya motive eder ve ikinci ve üçüncü günlerde olan da tam olarak buydu. Liderin şehit edilmesi bir şoktu, ancak İranlılar pasif kalmak yerine sokaklara dökülerek intikam istediler, kanını talep ettiler ve hâlâ da bunu yapıyorlar.
Bu, İran ideolojisine dayanmaktadır. Herhangi bir başka ülke için olduğu gibi, yalnızca siyaset ve ekonomiye bakarsak, İran geçen yılki 12 günlük savaşın veya bu yılki 40 günlük savaşın ilk ile beşinci günü arasında düşmüş olmalıydı. İki ideoloji dalı nedeniyle düşmedi. Birincisi Şii İslam ve İmam Hüseyin’in (Hz. Muhammed’in torunu ve üçüncü Şii imamı) Kerbela’daki (günümüz Irak’ındaki 680 yılındaki, Hüseyin ve arkadaşlarının halifenin ordusu tarafından öldürüldüğü savaş) hikayesidir. İkincisi ise İran kimliğidir: İran mitlerine bakarsanız, birçok İranlının 2000 yıl önce, İslam’dan önce de böyle olduğunu fark edeceksiniz. Bu yüzden Şii İslam’ı ve İmam Hüseyin’i bu kadar sıcak bir şekilde benimsediler: çünkü aynı şeydi.
Ariobarzanes, yenilginin kahramanı
Bu mitler nelerdir ve Şii kültürüyle ve Hüseyin’in öyküsüyle nasıl bir bağ kuruyorlar?
İmam Hüseyin’in öyküsünün İran direnişinde elbette daha büyük bir rolü var. Ancak bundan önce İran medeniyeti iniş çıkışlar yaşadı ve İranlıların hayran olduğu mitler vardı. Bunlardan biri de Ariobarzanes’tir (Farsça’da Ariobarzan; İngilizce’de kullanılan isim Yunancadan gelmektedir).
İranlılar zaferleriyle, imparatorluklarıyla, dünyanın yarısına sahip olmalarıyla gurur duyuyorlardı. Peki neden Ariobarzanes? Çünkü o, yenilgi zamanında bir kahramandı. Büyük İskender [MÖ 334-330 yılları arasında Pers İmparatorluğu’nu fetheden Makedonya kralı] Ahameniş ordusuyla [Büyük Kiros tarafından kurulan hanedan] savaşa girdiğinde ve İranlılar savaşı kaybettiğinde, hiç savaş kaybetmemiş bir komutan vardı. Tüm ordunun yenilgiye uğraması nedeniyle geri çekilmesi emredildi. Diğerleri İran’ın merkezine, Fars eyaletine gittiler. Ama o gitmedi: batıya gitti.
İran’ı işgal etmek için İskender’in, bugün hala Kohgiluyeh ve Boyer-Ahmad eyaletlerinde bulunan, yüksek dağlarla çevrili çok dar bir vadi olan Zagros Dağları’ndan geçmesi gerekiyordu. Ariobarzanes’in sanırım yaklaşık 1000 askeri vardı. Dağlara çıktı ve on binlerce kişilik bir orduyu bekledi ve onları durdurdu. Bir gün, iki gün, bir hafta dayanması bekleniyordu; o ise mızrakları, kılıçları, taşları, ateşi, her türlü silahı tükenene kadar bir ay boyunca direndi. İskender sonunda zirveye çıkmanın bir yolunu buldu. Ariobarzanes ve adamları Persepolis’e [imparatorluğun tören başkenti] kaçabilirlerdi, ama kaçmadılar. Geriye kalan onlarca silahsız adamla, o orduya çıplak elleriyle, el ele saldırdılar. İskender’in askerlerinden birini öldürmek için dört veya beş tanesini feda ettiler. İşte bu cesarettir.
Hüseyin’e benziyor.
Evet. İran kimliğinin İranlıların Şii İslam’ı ve İmam Hüseyin’i benimsemesine yardımcı olduğunu söylediğimde, bunun bir gecede olan bir şey olmadığını kastediyorum. Tarihte kökleri var. İranlılar fethettikleri şeylerle gurur duyuyorlar, ancak Ariobarzane’lerle daha çok gurur duyuyorlar. İmam Hüseyin’in hikayesi çok daha büyük ve çok daha fazla sonuç doğuruyor: sayıları azdı ve Yezid’in ordusu tarafından katledildiler [Yezid, ikinci Emevi halifesiydi].
“Bu, Hüseyin’in yaşadıklarıyla kıyaslanamaz bile.”
Bu hayranlık, Şii olmayanlar da dahil olmak üzere tüm İranlılar arasında mevcuttur. İmam Hüseyin’e hayranlık duyan büyük bir Sünni nüfusumuz var. Şahsen, Muharrem ayında, Hüseyin için yapılan yıllık yas döneminde sokaklara dökülen Hristiyanları, Ermenileri ve diğer azınlıkları tanıyorum. Kaldırımlarda durup ağlıyorlar ve onun adına sadaka veriyorlar. Şöyle diyorlar: “Müslüman olmak istemiyoruz, kendi dinimize inanıyoruz, ama Hüseyin’i ve üvey kardeşi Abbas’ı seviyoruz. Bizim için o, İsa Mesih gibidir.”
Bunu bu savaşta gördük. Doğu Tahran’daki mahallemde, Amerikalılar sanki günlük bir kota uyguluyorlarmış gibi: Her iki savaşta da günde birkaç kez bombaladılar ve birçok insanı öldürdüler. İlk saldırılarda belgesel yapımcıları olay yerine koştular ve şaşırtıcı bir şekilde, ev sahiplerinin evlerinin önünde durup şöyle dediklerini gördüler: “Allah’a şükür güvendeyiz. Bu, Hüseyin’in yaşadıklarıyla kıyaslanamaz bile. Bunu yeniden inşa edeceğiz ve İmam Hüseyin’in hatırası için yeniden inşa edene kadar burada kalacağız.” Yıllardır, yıllık törenlerde şöyle diyorlar: “Keşke 14 yüzyıl önce Kerbela’da o günde orada olsaydım.” Şimdi kendilerini Kerbela’da, bunu yapma şansıyla görüyorlar.
İşte fark tam olarak bu. Bu yüzden Donald Trump, Venezuela’da Maduro’yu [Ocak 2026’da ABD güçleri tarafından yakalanan Venezuela Devlet Başkanı Nicolás Maduro] kaçırıp her şeyi hiçbir bedel ödemeden değiştirebildi, ama burada başaramadı. Aynı şeyi yapabileceğini sandı. Bunu son yirmi yıldır uluslararası medyaya söylüyorum: Oryantalistlere sahip olduğunuzu, İmam Hüseyin’in hikayesini ezbere bildiğinizi sanıyorsunuz, ama İran direnişini kırmayı başaramıyorsunuz, tam da İmam Hüseyin yüzünden. Bunu anlarsanız, neden tekrar tekrar başarısız olduğunuzu da anlayacaksınız. İster yaptırımlar ister savaşlar olsun, baskıyla devam edemezsiniz. Hepimizi öldürmedikçe İranlılar teslim olmayacak. Binlerce yıllık işgallerden ders aldılar: Ne zaman teslim olsalar, İran’dan hiçbir şey kalmadı, toprak kaybettiler, katledildiler.
Nükleer silah/bomba: Tabu olmaktan talep edilen bir ihtiyaca
İnsanlar daha sert bir karşılık da mı istiyorlar?
Birçoğu şikayet ediyor: “Neden onlara elimizde ne olduğunu göstermiyoruz? İsrail ve Amerika’nın vahşetine bir son verelim.” Ve atom bombasını her zamankinden daha çok talep ediyorlar.
Günümüzde nüfusun yüzde kaçı atom bombasını destekliyor?
Emin değilim, bir veya iki değil, güvenilir anketler görmem gerekir. Ancak bu söylem artık toplumun devrimci kesiminin çok ötesinde yaygınlaştı. Diğerleri şöyle diyor: “İster beğenelim ister beğenmeyelim, bu barışçıl nükleer program için çok para harcadık ve çok bedel ödedik ve bunun devam etmesine izin vermeyecekler. Görünüşe göre bize bomba yapmaktan başka seçenek bırakmadılar.” Kimse Kuzey Kore’ye saldırmaya cesaret edemiyor. Trump’ın kendisi de Kore liderine “evet efendim” demek zorunda olduğunu ve İran’ın bombası olsaydı, ona tamamen farklı davranmak zorunda kalacağını söyledi.
İran hiçbir zaman atom bombası istemedi. Ali Hamaney’in nükleer silahları yasaklayan bir fetvası (dini kararnamesi) var ve İran elitlerinin tutumu şuydu: Buna ihtiyacımız yok. Atom bombaları 20. yüzyıla ait. 21. yüzyılda, siber saldırılar, biyolojik savaşlar gibi hiçbir sorumluluk getirmeyen hibrit savaş biçimlerine yöneliyorlar. Bunu yapmak istemiyoruz, ancak her halükarda nükleer caydırıcılık dönemi sona erdi: Nükleer silahlı bir devlet olan Amerika Birleşik Devletleri’ne ve nükleer silahlı bir rejim olan İsrail’e saldırdık. İran’ın onlara yaptıklarından dolayı nükleer caydırıcılık teorisinin yeniden gözden geçirilmesi gerekiyor.
Ancak nükleer caydırıcılık, nükleer saldırılar söz konusu olduğunda yine de bir güvenlik düzeyi sağlayabilir. Ve İranlılar, hatta elitler ve eğitimli sınıf bile şimdi bunu söylüyor: “Bunu istemedik, ama başka seçeneğimiz kalmadı. Her şeye son vereceksek, bombaya ihtiyacımız var.” Bu, Amerika Birleşik Devletleri’nin İran’a karşı yürüttüğü savaşın sonucudur. Söylem tamamen değişti: İki yıl önce, toplumun büyük bir kısmı ve hatta devrimci kampın kendisi bile bombayı istemediklerini söylerdi. Şimdi ise durum tamamen tersi.
Bayrak etrafında kenetlenmek
Toplumun devrimci kesiminden bahsettiğinizde, kaç kişiden bahsediyoruz?
Güvenilir rakamlar yok. Ama bir şey kesin: özellikle ilk bir iki ayda, gece yapılan toplantılarda, insanların görünüşlerinden toplumun her kesiminden insanların sokaklara döküldüğü anlaşılıyordu. İslamî giyim kurallarına uymayanların bile orada olduğunu gösteren birçok röportaj, fotoğraf ve video var. Neden? Çünkü ülkeyi savunuyorlar. Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail’in sadece İslam Cumhuriyeti’nin değil, İran’ın da düşmanı olduğuna inanıyorlar.
Bu durum ülke dışında, diasporada da yaşanıyor. 12 günlük savaşın bitmesinden bu yana birçok kişi geri dönüyor. Ve halkın bir başka kesimi de, tabiri caizse, bu saldırıyla aydınlandı. Daha önce, muhalefetin medya imparatorluğunun etkisi altında, İran International ve BBC Persian (Londra merkezli Farsça yayın yapan TV kanalları) gibi psikolojik operasyonlar yürüten kanalların etkisiyle, İslam Cumhuriyeti’ni çeşitli nedenlerle suçluyorlardı.
Yurt dışında birçok Farsça yayın yapan kanal var, değil mi?
Sayımına bağlı olarak 200 ile 400 arasında değişiyor. Bu bir dünya rekoru, bir savaş rekoru. Bu kanallar, örneğin, Yüksek Lider’in yerin 60 veya 100 metre altında saklandığını söylüyorlardı. Netanyahu’nun yaptığı her şeyi ona atfediyorlardı veya kaçtığını söylüyorlardı. Ofisinde şehit edildiğinde birçok insan değişti. Bu insanlar kameraların önünde şöyle diyorlardı: “Saklandığını duymuştuk, şimdi ise ofisinde şehit edildiğini duymak bizi duygulandırdı.” Ben buna aydınlanma çağı diyorum.
Daha önce ayrılıklar vardı, ancak şimdi insanlar bu boşluklara tahammül ediyor ve aynı bayrak altında birleşiyorlar. Bu, inananların alanını genişletti. Şehit Lider her zaman şöyle derdi: “Sisteme inanıp inanmamanız önemli değil, seçimlere katılın.” Şehitliği bu yolu açtı: birçok kişi sistemle uzlaştı. Bunun bir işareti de, Rıza Pehlevi’nin (ABD’de yaşayan son Şah’ın oğlu) monarşistlerinin önderliğindeki muhalefetteki derin ayrılıklardır. Şimdi birbirleriyle, hatta monarşistler kendi aralarında bile savaşıyorlar. On yıllar önce Avrupa ve Amerika Birleşik Devletleri’ne sığınan tanınmış muhalifler, ülkeye geri dönmek istediklerini açıkça söylediler. Beş on yıldır söyledikleri, İslam Cumhuriyeti’nin yakında ortadan kalkacağı efsanesinin, kendilerinin uydurduğu bir efsane olduğunu fark ettiler.
Bu benim üçüncü savaşımdı. İlki Saddam Hüseyin’e karşıydı [İran-Irak Savaşı, 1980-1988], ondan önce de devrim vardı. Tepkiler hep aynı. Elli yıl önceki nesil devrimde ve Saddam’la savaşta böyle tepki vermişti. Bugünkü gençler 20-30 yıl önce doğdu, modernleştiler ama yine de aynı şekilde davranıyorlar.
Yani ülkenin bu birlik duygusunu en son yaşadığı dönem 1980’lerin sonu, savaş zamanı mıydı?
Aynen öyle. İç politikaya bakın. İran’da her zaman iki büyük fraksiyon olmuştur: reformistler ve devrimciler. İktidarda olmayan taraf, iktidardakini devirmek için her türlü aşırıya giderdi. İki kutuplu bir siyasetti. Ama son bir buçuk, iki yıldır bunu görmüyorsunuz. Arkadaşlarıma çok sık söylüyorum ki, Pezeşkiyan [2024’ten beri İran Cumhurbaşkanı olan Mesud Pezeşkiyan] dünyanın en şanslı cumhurbaşkanı, çünkü kimse onu hiçbir şeyden suçlamıyor. O bir reformist ve reformist bir hükümetin başında, ama devrimciler bile onu eleştirmiyor, eleştirmeleri gerektiği halde bile. Medya da dahil herkes diyor ki: Ona her türlü yardımı yapalım. Bu, savaşın ve ABD politikalarının son ürünü.
İranlılar her defasında, “Sınırlarımızı aşmayacağız, Amerika Birleşik Devletleri şartlarımızı kabul etmeli, ancak biz müzakerelerden yanayız” dediğinde, birçok kişi bunun doğru söylem olmadığını söyleyerek eleştiriyor. Ancak bu önemli bir şey ortaya çıkarıyor: İran’ın her kesiminden insana, savaşı önlemek için her şeyin yapıldığına dair şeffaf bir imaj veriyor. Direnişten başka çare kalmadı. Aksi takdirde, sizi ve ülkenizi paramparça edecekler.
Yeni bir düzenin sancılı doğuşu
İran, aynı anda hem ABD’ye hem de İsrail’e meydan okuyabilecek askeri kapasitesiyle tüm dünyayı şaşırttı, değil mi?
Kendimizi bile şaşırttık. Askeri olayları takip ediyorum ve her zaman bir gün ABD’nin Çin’e karşı bir savaş çıkaracağını ve Çinlilerin dünyaya ABD’nin artık o kadar güçlü olmadığını göstereceğini düşünmüştüm. Ama bunu yapacak olanların biz İranlılar olacağını hiç hayal etmemiştim.
Robert Kagan’ın The Atlantic’te yayınlanan makalesini mutlaka okumuşsunuzdur . Önde gelen neo-muhafazakâr düşünürlerden Kagan, Amerika Birleşik Devletleri’nin tarihindeki en büyük stratejik yenilgiyi yaşadığını, durumu “şah mat” olarak nitelendirdiğini ve İran’ın bölgenin önde gelen gücü olarak ortaya çıkacağını yazdı. Üçüncü tur henüz gelmedi, ancak neler olması muhtemel? İran bölgesel bir güç olarak nasıl görünecek ve Arap ülkeleriyle ilişkisi ve Amerika Birleşik Devletleri’nin bölgedeki geleceği ne olacak? Ve İran küresel bir güç haline gelebilir mi?
Dünya, Batı uygarlığından Doğu uygarlığına doğru bir güç geçişi yaşıyor. On yıldan uzun bir süredir, Amerikalı ve Avrupalı entelektüeller bile bunu söylüyor. Bana göre, 2020 ile 2030 arasındaki on yıl bu sancılı doğumun zamanı ve savaşlar artacak. Gücü elinde tutan kim olursa olsun, ABD liderliğindeki Batı imparatorluğu, onu kolay kolay bırakmayacak. Özellikle yükselen güçler olan Rusya, Çin ve İran ile savaşlar ve sürtüşmeler olacak. Bu yüzden 2027 veya 2028’de Çin’e karşı bir tür savaşa tanık olacağımıza inanıyorum.
Çinliler de bunu zaten söylüyorlar. Hazırlık yapıyorlar.
Bu kadar basit olmayacak. Eğer ABD’nin İran tarafından yenilgiye uğratılacağı konusunda hemfikir olursak, Çin’e karşı hiç de güçlü olamayacaklar. Daha çok hibrit savaşa yönelecekler ve bu hibrit savaş tamamen farklı olacak. Bizim tecrübemiz var. Bence askeri savaşın yanı sıra biyolojik savaşa, farklı savaş türlerine yönelecekler. Hatta nükleer savaşa bile. Her neyse, tıpkı Avrupalıların Rusya’ya karşı gösterdiği gibi, direniş gösteriyorlar.
İran’dan sonra sıra Çin’de olacak. 2027’de COVID gibi virüslerin yayılacağını düşünüyorum. Amerika Birleşik Devletleri gücü bu kadar kolay bırakmayacak. Trump Putin’i sevebilir, ancak kontrol edemediği bir derin devlet var . Putin ve Rusya’nın her şeyi bu kadar kolay kazanmasına izin vermeyecekler. Bunu askeri yollarla başaramazlarsa, biyolojik silahlarla yapacaklar. Çin’de de aynı durum. İran’da da aynı. Amerikalıları, hibrit savaş yöntemlerini, derin devletin niyetlerini ve davranışlarını biliyorum. Bu örüntü bana, umutsuzluğa düştüklerini ve yenildiklerini hissettiklerinde, asimetrik savaşı, bu da dahil olmak üzere yeni savaş yöntemlerini ve siber saldırıları, şimdiki gibi değil, daha da artırılmış bir şekilde kullanacaklarını söylüyor.
Siber savaşta bile durum böyle. 2010’dan önce, Stuxnet’ten (İran nükleer programının santrifüjlerini sabote eden ve ABD ile İsrail’e atfedilen bir bilgisayar virüsü) önce, dünya endüstriyel bilgilerin çalınması ve benzeri olaylarla güvenlik tehdidi ortamındaydı. Stuxnet bunu devletler arası siber savaşa dönüştürdü. O zamandan beri, tüm ana oyuncular bu yeteneği artırıyor ve bilinmeyen şekillerde yatırım yapıyorlar. Yapay zeka her şeyin yeni versiyonu: siber savaş, hibrit savaş, farklı yönlerden.
Eğer dünya bu tür savaşlarla bir güç geçişi içinde olmasaydı, bana göre gelecekteki dünya artık petrol veya fosil yakıtlar dünyası olmazdı. İki kategoriye ayrılan yapay zekâ dünyası olurdu: efendiler ve köleler; yapay zekânın yazılım ve donanımına sahip olanlar ve geri kalanlar. Batı ve Doğu arasındaki en büyük savaşlardan biri, gelecekte yapay zekânın efendisi kim olacak sorusudur. Kamplar kuruluyor. Basra Körfezi Arap ülkeleri arasında Suudi Arabistan ve BAE, ABD kampına katılmaya karar verdi.
Katar da bu işe çok para yatırıyor.
Çok para. Ve bu Körfez Arap ülkelerinin zaten kaybettiği şeylerden biri de yapay zekâ, çünkü Amerika Birleşik Devletleri’ne çok fazla güvendiler. Şimdiye kadar iki savaştan bahsettik; üçüncüsü henüz olmadı. Veri merkezleri, üçüncü savaşta sırada olacak. Bu, onların ve İsrail’in kaybedeceği şeylerden biri. Bu son derece önemli.
Eğer Biden göreve gelseydi, Amerika Birleşik Devletleri Putin’e karşı daha sert bir tutum sergilerdi.
Kesinlikle. Donald Trump’ta durum farklı, o Putin’in sahasında çok fazla oynuyor.
Ama bu stratejik bir hesaplama olamaz mıydı? Trump’ın çevresindekiler, seçimden önce bile, Rusya’ya karşı savaşın bir hata olduğunu, çünkü Rusya’nın asıl düşman olmadığını söylüyorlardı. O, Çin’e odaklanmak için bu savaşı durduracaktı.
İran’ın Amerika Birleşik Devletleri’nin en büyük ideolojik düşmanı, Çin’in ise ekonomik düşmanı olduğu inkar edilemez. Ancak her şeyi kontrol edemezsiniz: bazen savaşlar kendiliğinden çıkar. Ya da örneğin Rusya, yaklaşan bir tehdidin farkındadır. Belki de hesaplamalarını yapmışlardır: eğer bunu yaparsak, bize karşı bir savaş çıkmaz; çok geç olmadan onları şimdi zayıflatalım. Çünkü Kırım olayında olduğu gibi tam teşekküllü bir savaşa girmek istemezler.
On yıllık savaşlardan sonra, geriye süper güç kalmayacak: herkesin kapasitesi tükenecek. Ama güç Doğu’da olacak. Muhtemelen 2030 veya 2032’den sonra ufukta belirecek yeni dünya düzeni, Batı’nın G7, NATO ve OECD’sine denk olan BRICS ve Şanghay İşbirliği Örgütü gibi bölgesel ve uluslararası koalisyonlar tarafından belirlenecek. Münih Güvenlik Konferansı [Almanya’da uluslararası güvenlik üzerine yıllık bir forum] bir zamanlar merkezdeydi; şimdi rakibi St. Petersburg Konferansı önem ve prestij kazanıyor. Sonuncusunda ben de vardım. Süper güçler olmayacak, ancak bu gruplaşmalar yeni dünya düzenini belirleyecek.
Çoğu düşünür, süper güç olmasalar da dört büyük gücün olacağına inanıyor: Çin, Hindistan, Rusya ve İran. Eğer birbirleriyle birlikte hareket ederlerse, dünyada yeni bir şeyler başlatabilirler. Eğer birbirleriyle savaşırlarsa, dünya genelinde bir karmaşa yaşanacaktır.
Dört güç ve yedi darboğaz
Dört ülkenin de BRICS ve Şanghay Örgütü üyesi olması ilginç bir düşünce.
Evet. Çin ve Hindistan arasında büyük farklılıklar görebilirsiniz, ancak ikisi de BRICS’e katılıyor çünkü bunu fark ettiler. Peki, İran neden aralarında olmalı? Ekonomik olarak diğer üçüyle boy ölçüşemez. Askeri olarak ise Çin ve özellikle Rusya çok daha ileride. Bunun nedeni, İran’ı benzersiz kılan şeydir: Karada ve denizde Direniş Ekseni.
Karada, dünyanın en stratejik bölgesinde, dünyanın kalbinde yer alan Batı Asya’da, enerji rezervleri, mineralleri, eski medeniyetleri, dinleri ile kuzeyi güneye ve doğuyu batıya bağlayan 400 ila 500 milyonluk bir pazar söz konusu. Önümüzdeki 10-20 yıl içinde, iş yapmak veya yeni bir dünya ya da bölgesel düzen kurmak isteyen herkes, zamanın sınavından geçmiş bu Direniş Ekseni nedeniyle İran ile çalışmak zorunda kalacak.
Deniz çok daha önemli. Dünyada yedi stratejik boğaz noktası var; bunlar arasında Panama Kanalı, Süveyş Kanalı, Malakka, Hürmüz ve Babülmendep yer alıyor. Bunlar önemli çünkü dünya ticaretinin ve askeri konuşlandırmaların çoğu deniz yoluyla gerçekleşiyor ve bu kısayollar zamanı, teslimat maliyetlerini, sigortayı ve riskleri değiştiriyor. Amerika Birleşik Devletleri, Çin, Rusya, Hindistan, Almanya veya Fransa’nın hiçbiri bu yedi boğazın kontrolünde değil. Malakka’da, şahsen inanıyorum ki, eğer savaş çıkarsa, bunun nedeni Tayvan değil, boğazın kontrolü olacaktır. Malakka’yı kontrol eden, Güneydoğu Asya’nın pazarlarını ve ekonomilerini kontrol edecektir.
İşte bu yüzden Amerika Birleşik Devletleri Filipinler’de bu kadar hızlı ilerliyor. Beş üsleri vardı, şimdi dokuz tane var. Bongbong Marcos’un [Ferdinand Marcos Jr., 2022’den beri Filipinler Devlet Başkanı] seçildikten sonraki ilk kararnamelerinden biri Amerikalılara dört üs daha vermek oldu.
Aynen öyle. İran, dünyanın enerji arzının üçte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nı kontrol ediyor. Amerika Birleşik Devletleri diye bir süper güç kalmasa bile, Çin’in yine de oradan petrol geçirmesi gerekecek, bu yüzden İran’a ihtiyaç duyacaklar. Diğeri ise Yemen’de, Direniş Ekseni’nin bir parçası olan Ensarullah’ın (Kuzey Yemen’i yöneten Husi hareketi) kontrolündeki Babülmendep Boğazı. Babülmendep, Kızıldeniz ve Süveyş Kanalı bir boru gibidir: bir ucundan giren diğer ucundan çıkar. Ensarullah, 7 Ekim 2023’te İsrail’e karşı Hamas’ın saldırısı olan El-Aksa Tufanı ile başlayan savaşta Babülmendep’i kapattıktan sonra, Mısırlılar bir yıl içinde üç kez kanalın gelirlerinin ve deniz trafiğinin %60’ını kaybettiklerini bildiren raporlar yayınladılar. Yani İran, Direniş Ekseni’nin başında, en az iki buçuk stratejik boğazdan sorumludur.
Bu bana yıllar önce, ABD’nin İsrail gibi diğer tüm nedenlere ek olarak İran’la da savaşa gireceğini gösterdi. Malakka konusunda Çin ile ve kanaldaki Çinli işletmeciler nedeniyle Panama ile gerilimleri tırmandırırken bunu kabul edemezler. Sizi asla bırakmayacaklar; savaşmaya gelecekler. İran, bu su yolları üzerindeki kontrolünü sürdürebilirse büyük güçlerden biri olacak ve şimdiye kadar İran ve Ensarullah bunu yapabileceklerini kanıtladılar. Dünya bugün size ihtiyaç duyuyor ve yarın da size ihtiyaç duyacak. Hürmüz’ün kapanması nedeniyle tüm ekonomiler darbe aldı ve boğaz bugün açılsa bile, dünya genelindeki ekonomiler iki yıl daha yüksek petrol fiyatlarıyla yaşamak durumunda kalacak. Önümüzdeki aylarda daha da kötü ekonomik günler göreceğiz.
İran’ın 1981-1997 yılları arasındaki dışişleri bakanı ve o tarihten beri de Yüksek Lider’in uluslararası ilişkiler danışmanı olan Ali Akbar Velayati’nin, yeni Lider’e (Mart 2026’da seçilen Ali Hamaney’in oğlu Mücteba Hamaney) yazdığı bir mektubu okudum. Mektupta, stratejik müttefikler Rusya ve Çin’in yanı sıra Güney Afrika, Brezilya ve Küba gibi “gerçekten bağlantısız” ülkelerin de yer aldığı, İran merkezli bir İslam kutbu öneriliyordu. Nisan ayında bunu dünyanın “üçüncü kutbu” olarak adlandırmıştı. Bu vizyonu paylaşıyor musunuz? Latin Amerika ve Afrika’daki izleyicileri de düşünüyorum. Bizim için de bir yer var mı?
Tam olarak öyle değil. Benim görüşüm biraz farklı. Çin, Rusya, İran ve hatta Hindistan BRICS çerçevesinde daha fazla güç kazandıkça, daha fazla ülkenin buna katılacağına inanıyorum. Dolar değer kaybettikçe ve küresel pazardaki payı azaldıkça, Latin Amerikalılar da dahil olmak üzere daha fazla ülke istediklerini yapma özgürlüğüne sahip olacak. Rusya, Çin, İran ve hatta Hindistan ile ekonomik ve siyasi bağlar kuracaklar (Hindistan’ın gelecekteki politikalarına bağlı olarak) ve BRICS’e katılacaklar.
Fakat bu, önümüzdeki birkaç yıl içinde gerçekleşmeyecek. On yıl sürecek çatışma ve savaşların ardından herkes zayıf düşecek ve dünyada bir düzensizlik hâkim olacak. Ardından bölgesel koalisyonlar ortaya çıkacak: Latin Amerika, ortak çıkarlara ve ortak tehditlere sahip olduğu için kendi koalisyonunu başlatacak. Aynı zamanda BRICS ve Şanghay İşbirliği Örgütü önem kazanacak; çünkü bir güç boşluğu doğacak ve dünyanın bir kısmı Batı’nın boyunduruğundan kurtulacak. Dünyanın yeni bir düzene ihtiyacı olacak ancak II. Dünya Savaşı sonrası kurulan, efendiler ve köleler kategorilerine dayalı Batı merkezli düzen gibi bir düzeni kabul etmeyecek. Bayraktarları yine bu dört büyük güç olsa da, herkes daha büyük bir paya sahip olacak.
Hormuz, atom bombasından daha güçlü.
Peki Arap ülkeleriyle ilişkiler nasıl?
İran, Müslümanlar arasında birliği teşvik etmeyi ve bu ülkelerle dost olmayı çok istiyor çünkü İran’ın önceliği, ana düşmanı İsrail ve Amerika Birleşik Devletleri’ni yenmektir. Sürtüşme istemiyor. Bizce “böl ve yönet” her zaman İngiliz politikası olmuştur. Bizi böldüler, ümmeti [ulusal sınırların ötesindeki İslam halkı topluluğunu] parçaladılar.
Ama bu bir gecede olmaz; aşamalar vardır. Basra Körfezi Arap ülkeleri söz konusu olduğunda, birinci aşama bu savaşı kazanmak ve İran’ın her zaman elinde tuttuğu Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolü korumaktır. Bu, jeopolitik, stratejik ve komşuluk ilişkilerini yeniden tanımlayacak bir araç olacaktır, çünkü atom bombasından milyonlarca kat daha güçlü bir silahtır. Atom bombasıyla bir ülkeyi bir kez vurabilirsiniz. Hürmüz Boğazı ile ise tüm gezegeni defalarca etkileyebilirsiniz. İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana, hiç kimse ABD tahvillerinin getirisi, petrol fiyatları ve ABD enflasyonu üzerinde bu kadar büyük bir etki bırakamadı.
İran bu silahı bu ülkeleri sömürgeleştirmek için değil, onlarla ilişkilerini geliştirmek için kullanacak. Bu ne anlama geliyor? Amerika Birleşik Devletleri, bu ülkelerin topraklarını fırlatma rampası olarak kullanarak İran’a saldıran bir düşmandır. Dolayısıyla orada hiçbir ABD üssü olmamalı. İsrail, BAE ve bazı diğer ülkelerle, hatta Suudilerle bile yakın işbirliği içinde. İran, İsrail’in oradan çıkmasını istiyor. Zararsız olduklarını gösterdikten sonra, ortak tehditlerimiz ve düşmanlarımız olduğu için, eşit şartlarda, sağlam ve sağlıklı ilişkiler kurulacaktır.
Bunun böyle olacağını nereden biliyoruz? Cumhurbaşkanı Reisi [İbrahim Reisi, 2021-2024 yılları arasında cumhurbaşkanlığı yaptı] döneminde, Dışişleri Bakanı EAmirabdullahiyan [Hüseyin Emirabdullahiyan, Mayıs 2024’te Reisi ile birlikte helikopter kazasında öldü] iki veya üç yıl önce Arap ülkeleriyle bölgesel bir güvenlik diyaloğu ve forumu planı başlattı: Basra Körfezi’nin altı ülkesi artı İran ve Irak, yani “altı artı iki”. Amaç, bölge ötesi ülkeler olmadan birbirlerinin güvenliğini garanti altına almaktı. İran, savaştan önce bu ilk adımları zaten atmıştı. Bu, Arap ülkeleriyle ilişkilerini onarmak anlamına geliyor, ancak yalnızca İsrail ve Amerika Birleşik Devletleri’nden vazgeçtikten ve Mossad, CIA ve diğerlerinin İran’a saldırmasına izin vermeyi bıraktıktan sonra. Herkesle sonsuza kadar savaşamazsınız. Net bir hedefimiz ve gelecek için net bir planımız var.
Bunun için on yıllardır hazırlanıyorsunuz, değil mi?
On yıllardır bu savaşa ve Hürmüz Boğazı’na hazırlanıyoruz, çünkü bunun bir gün, er ya da geç gerçekleşeceğini biliyorduk. Şimdi olmasa bile, yirmi yıl sonra.
Pentagon’un bütçesi İran’ın askeri bütçesinden yüz kat daha büyük. Hem askeri hem de ekonomik açıdan bakıldığında, ilk birkaç günde İran’ı yenmeleri gerekirdi. Neden başaramadılar? Herkes şaşırdı ve bu sadece uyguladığımız asimetrik savaş taktiklerinden kaynaklanmıyor. Güç her zaman haklı değildir.
Şeriati ve Kerbela meşalesi
Sonuç olarak: Ali Şariati (1933-1977), İran dışında pek tanınmayan bir isimdir. İranlı bir sosyolog ve düşünür olan Şariati, Karl Marx’ın eserlerini büyük bir iştahla okuyan, Frantz Fanon’un çevirmeni ve muhatabı olan ve Jean-Paul Sartre ile uzun uzun tartışan bir dosttu. İslam devrimci hareketi ve Hüseyin ile direniş etrafındaki bu gizemli hava üzerindeki etkisi neydi?
O önemli bir rol oynadı, ancak bu 14 yüzyıllık bir süreçti. İmam Hüseyin’in şehadetinden bu yana, ister düşünür ister sıradan bir vatandaş olsun, her insan bir sonrakine bir meşale devretmiş gibi oldu. Meşale Ali Şeriati’ye verildiğinde, Şeriati ve İmam Humeyni’nin (1979 İslam Devrimi’nin lideri ve İran’ın ilk Yüksek Lideri (1902-1989)) geleneksel ve devrimci İslam yorumlarının etkisi altında olan bir nesilde İmam Hüseyin’in devrimci ruhunu uyandırdı.
Şeriati ve devrimci din adamları arasında farklılıklar vardı, ancak büyük uçurumlar yoktu. Şeriati, devrimci İslam’ın din adamları tarafından çok fazla dini liderliğe ihtiyaç duymadığına inanıyordu; devrimci din adamları ise din adamı hiyerarşisine inanıyordu. Ancak aynı dava için çalışıyorlardı ve bu onları geleneksel dini sistemden ayırıyordu. Birçok genç, İslam’a bakış açılarını geleneksel bir adet din anlayışından devrimci bir bakış açısına değiştirdi.
Şah [Muhammed Rıza Pehlevi, 1941-1979 yılları arasında hüküm sürdü], kızıl tehdit ve kara tehditten, yani komünistlerden ve devrimci Şii İslam’dan bahsetti. Nevvab Safavi [1956’da idam edilen silahlı grup Fadaian-e İslam’ın kurucusu bir din adamı] rejime karşı silahlandı ve Şah için o, doğrudan bir tehditti. Şeriati ise daha köklü bir tehditti, çünkü o hiç silah kullanmadı, kalemini eline aldı. Kitaplarından ve özellikle de Tahran’ın kuzeyindeki Hüseyniyeyi İrşad’daki [Şah rejimi tarafından 1972’de kapatılan dini ve kültürel bir merkez] konuşmalarından korkuyorlardı.
Hüseyin’i dünyevi anlamların, susuzluğun, kafa kesilmesinin ötesinde inceleyen herkes, onda her yerde anlam bulur. Hatta Şah’ın askeri mahkemelerinden birinde, halkı korkutmak için televizyonda yayınlanan bir oturumda yargılanan bir komünist [şair ve gazeteci Hüsrüd-ü Golsorhi, 1974’te kurşuna dizilerek idam edildi], İmam Hüseyin’in şehadetinin ve İmam Ali’nin [Hz. Muhammed’in kuzeni ve damadı, ilk Şii imamı] adaletinin etkisinde olduğunu söyledi. Onun sloganı akıllarda kaldı: “Utanç içinde yaşamaktansa kızıl ölümü tercih ederim.”
Kerbela sadece yas ve ritüellerden ibaret değil, bir yaşam biçimi. Şehitlerimizin mektuplarına bir bakın: neredeyse hepsinde Kerbela’dan bahsediliyor. Rıza Şah [Muhammed Rıza’nın babası ve 1925-1941 yılları arasında hüküm süren Pehlevi hanedanlığının kurucusu] Muharrem ritüellerini yasakladı; oğlu döneminde ise Savak [Şah’ın siyasi polisi] ritüellere müsamaha gösterdi, ancak devrimci İslam’a değinen her türlü konuşmaya karşı çıktı. Böyle bir ortamda, Şeriati’nin yaptığı gibi devrimci İmam Hüseyin’den bahsetmek cesaret gerektiriyordu. İmam Hüseyin’in kendi cesaretine.
Marco Fernandes
Forvm Geopolitica




